اختلالات روان تنی

در DSM-IV-TR اختلالات روان‌تنی تحت طبقه‌بندی عوامل روان‌شناختی که بر شرایط طبی اثر می‌‌گذارند قرار می‌گیرند (جدول زیر)   - معیارهای تشخیصی DSM-IV-TR برای عوامل روان‌شناختی که بر بیماری‌ طبی اثر می‌گذارند:   الف ـ یک بیماری طبی عمومی (محور ۳) وجود دارد.   ب ـ عوامل روان‌شناختی به یکی از طرق زیر و بیماری طبی عمومی اثر سوء دارد.     ۱. این عوامل بر سیر بیماری طبی عمومی اثر می‌گذارند که نشانه آن یک ارتباط نزدیک زمانی بین عوامل روان‌شناختی و پیشرفت یا تشدید یا بهبود تأخیری بیماری طبی عمومی است.     ۲. این عوامل در درمان بیماری طبی عمومی مداخله می‌کنند.     ۳. این عوامل باعث افزایش خطر برای سلامتی فرد می‌شوند.     ۴. پاسخ‌های فیزیولوژیک وابسته به استرس علایم بیماری طبی عمومی را تشدید می‌کنند. نام اختلال را براساس ماهیت عوامل روان‌شناختی انتخاب کنید و اگر بیش از یک عامل وجود دارد برجسته‌ترین آنها را ذکر کنید.   ـ اختلالات روانی که بر بیماری طبی اثر می‌گذارند: (مثلاً یک اختلال محور I مانند اختلال افسردگی ماژور که باعث تأخیر در بهبود انفارکتوس میوکارد می‌شود).   ـ علایم روان‌شناختی که بر بیماری طبی اثر می‌گذارند: (مثلاً علایم افسردگی که باعث تأخیر بهبودی بعد از جراحی می‌شوند، اضطراب، تشدید آسم).   ـ صفات شخصیتی یا روش‌های سازگاری که بر بیماری طبی اثر می‌گذارند: (مثلاً انکار بیمارگون نیاز به جراحی در بیمار مبتلا به سرطان مهاجم، فشار رفتار که در ایجاد یا تشدید بیماری قلبی عروق مؤثر است).   ـ رفتارهای بهداشتی غیرتطابقی که بر بیماری طبی اثر می‌گذارند: (مثلاً نداشتن تحرک، رابطه جنسی نامطمئن و پرخطر، خوردن بیش از حد).   ـ پاسخ فیزیولوژیک مرتبط با استرس که بر بیماری طبی عمومی اثر می‌گذارد: (مثلاً تشدید زخم پپتیک، افزایش فشار خون، آریتمی یا سردرد تنشی در اثر استرس).   ـ سایر عوامل یا عوامل نامشخص روان‌شناختی که بر بیماری طبی مؤثر هستند: (مثلاً عوامل بین‌فردی، فرهنگی یا مذهبی).     سبب‌شناسی - عوامل استرس‌زای خاص: این نظریه وجود استرس‌‌های خاص یا تیپ‌های شخصیتی را برای هر بیماری روان‌تنی سالم فرض می‌کند و حاکی از تلاش محققان زیر است:   ۱. فلاندرز دانبار (Flanders Dunbar): صفات شخصیتی را که برای یک اختلال روان‌تنی اختصاصی هستند (مثلاً شخصیت کرونری ـ coronary personality) تعریف کرد. شخصیت تیپ A سخت‌کوش، پرخاشگر، تحریک‌پذیر و در معرض خطر بیماری قلبی است.   ۲. فرانتس آلکساندر (Frantz Alexander): از دیدگاه وی تعارضات ناآگاهانه که ایجاد اضطراب می‌کنند، از طریق دستگاه عصبی خودمختار تعدیل می‌شوند و منجر به یک اختلال خاص می‌شوند (مثلاً نیازهای مهارشده وابستگی منجر به زخم پپتیک می‌شود).   - عوامل استرس‌زای غیراختصاصی: این نظریه بیانگر این است که هر استرس طولانی می‌تواند تغییرات فیزیولوژیکی ایجاد کند که منجر به یک اختلال جسمی شوند. هر فرد یک 'عضو شوک ـ shock organ' دارد که از نظر ژنتیک به استرس حساس است. بعضی بیماران واکنش‌های قلبی، برخی معدی و برخی دیگر واکنش‌های پوستی نشان می‌دهند. افرادی که به‌طور مزمن مضطرب یا افسرده هستند به بیماری‌های روان‌تنی یا جسمی حساس‌تر هستند. جدول زیر عوامل استرس‌زای زندگی را که ممکن است بیانگر یک اختلال روان‌تنی باشند، نشان می‌دهد.   - طبقه‌بندی ده عامل استرس‌زای تغییردهنده زندگی (سال ۱۹۹۴):   ۱. مرگ همسر 
۲. طلاق 
۳. مرگ یک عضو نزدیک خانواده 
۴. جدائی از همسر 
۵. آسیب یا بیماری شدید فردی 
۶. اخراج از کار 
۷. زندان 
۸. مرگ دوست نزدیک 
۹. حاملگی 
۱۰. تطبیق مجدد شغلی   - عوامل فیزیولوژیک: هانس سلیه (Hans Sleye) سندرم تطابق فراگیر (general adaptation syndrome) را، که چکیده همه واکنش‌های سیستمیک غیراختصاصی بدن در پاسخ به استرس طولانی‌مدت است، تعریف کرد. محور هیپوفیز - هیپوتالاموس - آدرنال تحت‌تأثیر قرار می‌گیرد و افزایش ترشح کورتیزول موجب ایجاد تغییرات ساختاری در اندام‌های مختلف می‌شود. جرج انگل (George Engel) نشان داد در شرایط استرس، همه مکانیسم‌های تنظیمی عصبی متحمل تغییراتی می‌شوند که مکانیسم‌های هومئوستاتیک بدن را سرکوب می‌کنند، بنابراین بدن به عفونت و سایر اختلالات حساس می‌شود.   مسیرهای نوروفیزیولوژیک که میانجی واکنش به استرس هستند، عبارتند از: قشر مخ، سیستم لیمبیک، هیپوتالاموس، مرکز آدرنال و سیستم عصبی سمپاتیک و پاراسمپاتیک. پیام‌آورهای عصبی شامل هورمون‌هائی مثل کورتیزول و تیروکسین هستند (جدول زیر)   - پاسخ عملکردی به استرس:   - پاسخ نوروترانسمیتری:     افزایش تولید نوراپی‌نفرین مغز 
افزایش تغییر و تبدیل سروتونین که ممکن است به تخلیه تدریجی آن بینجامد. 
افزایش انتقال دوپامینرژیک   - پاسخ غدد درون‌ریز:     افزایش هورمون محرک قشر آدرنال (ACTH) که باعث تحریک ترشح کورتیزول می‌شود. تستوسترون با استرس طولانی کاهش می‌یابد. 
کاهش هورمون تیروئیدی   - پاسخ ایمنی:     فعالیت ایمنی با آزاد شدن عوامل ایمنی هورمونی (سیتوکین ـ cytokines) در استرس حاد رخ می‌دهد. 
تعداد و فعالیت سلول‌های کشنده طبیعی در استرس مزمن کاهش می‌یابد.

 

بیماری‌های طبی ، جراحی و نورولوژیک که با علایم روانپزشکی تظاهر می‌یابند تعداد زیادی اختلالات طبی و نورولوژیک که در جدول مشکلات طبی که با علایم روانپزشکی تظاهر می‌یابند خلاصه شده‌اند ، ممکن است با علایم روانپزشکی مراجعه کنند که باید از اختلالات اولیه روانپزشکی افتراق داده شود.     جدول مشکلات طبی که با علایم روانپزشکی تظاهر می‌یابند   بیماری     سن و جنش شیوع     علایم شایع طبی     علایم و شکایات روان‌پزشکی     ایدز     در مردان بیشتر است. سوءمصرف وریدی داروها همجنس‌بازان زنانی که شریک جنسی مردان دوجنس‌خواه هستند.     لنفادنوپاتی خستگی عفونت‌های فرصت‌طلب سارکوم کاپوسی     افسردگی اضطراب اختلال موقعیت‌یابی     هیپرتیروئیدی (تیروتوکسیکوز)     دز زنان ۳ برابر است. ۵۰-۲۰ سال     لرزش تعریق کاهش وزن و نیرو عدم تحمل گرما     اضطراب افسردگی     هیپوتیروئیدی (میگزدم)     در زنان ۵ برابر است. ۵۰-۳۰ سالگی     صورت پف‌آلوده پوست خشک عدم تحمل سرما     خستگی مفرط اضطراب با تحریک‌پذیری اختلال فکر هذیان‌های جسمی توهم     هیپوپاراتیروئیدی;     در زنان بیشتر است. ۶۰-۴۰ سالگی     هیپررفلکسی انقباضات ناگهانی تتانی     هر دو نوع اختلال پاراتیروئید ممکن است موجب اضطراب بیش‌فعالی و تحریک‌پذیری یا افسردگی، بی‌احساسی و کناره‌گیری شوند.     هیپرپاراتیروئیدی     در زنان ۳ برابر است. ۶۰-۴۰ سالگی     &ضعف، بی‌اشتهائی شکستگی، ایجاد سنگ‌، زخم پپتیک           هیپرآدرنالیسم (بیماری کوشینگ)     بزرگسالان هر دو جنس     افزایش وزن تغییر توزیع چربی خستگی‌پذیری آسان     متنوع است افسردگی، اضطراب، اختلال فکر با هذیان‌های جسمی     نارسائی قشر آدرنال (بیماری آدیسون)     بزرگسالان هر دو جنس     کاهش وزن افت فشار خون رنگدانه‌دار شدن پوست     افسردگی، منفی‌کاری، بی‌احساسی، اختلال فکر، شکاکیت     پورفیری، نوع حاد متناوب     زنان ۴۰-۲۰ سال     بحران‌های شکمی ضعف گز گز و مور مور     اضطراب، شروع ناگهانی، شدید؛ نوسان خلق     کم‌خونی بدخیم     زنان ۶۰-۴۰ سال     کاهش وزن، ضعف، گلوسیت، نوریت انتهاءها     افسردگی احساس بی‌ارزشی و گناه     دژنراسیون هپاتولنتیکولر (بیماری ویلسون)     در مردان ۲ برابر است. در نوجوانان دیده می‌شود.     علایم کبدی و اکستراپیرامیدال     نوسانات خلق (ناگهانی و قابل تغییر) خشم انفجاری                             تومورهای داخل جمجمه‌ای     بزرگسالان در هر دو جنس     در مراحل اول علامتی ندارد. سردرد، استفراغ در مراحل بعدی ادم‌پاپی     متنوع است، افسردگی، اضطراب تغییرات شخصیتی     کارسینوم پانکراس     در مردان ۳ برابر است. ۷۰-۵۰ سالگی     کاهش وزن درد شکم، ضعف، زردی     افسردگی، احساس نابودی قریب‌الوقوع بودن احساس گناه شدید     فئوکروموسیتوم     بزرگسالان هر دو جنس     سردرد و تعریق در طی افزایش فشار خون     اضطراب، هراس، ترس، لرزش، نگرانی     اسکلروز متعد (MS) (multiple sclerosis)     زنان ۴۰-۲۰ سالگی     از دست دادن حس و توانائی حرکت سخن گفتن منقطع نیستاگموس     متنوع: تغییرات شخصیت، نوسان خلق افسردگی اوفوری ساده ناشایع است.     لوپوس اریتماتوی سیستمیک     در زنان ۸ برابر است. ۴۰-۲۰ سالگی     علایم متعدد قلبی - عروقی، ادراری - تناسلی، معده‌ای - روده‌ای و سایر دستگاه‌ها     متنوع، اختلال فکر، افسردگی، کنفوزیون     بیماری     نقص عملکرد و رفتار     مشکلات تشخیصی     ایدز     دمانس با اختلال عملکرد     مثبت بودن ویروس HIV در سرم در صورت وجود علایم بالینی تشخیصی است.     هیپرتیروئیدی (تیروتوکسیکوز)     رفتار بزرگمنشانه یا بیش‌فعالی گاه و بیگاه     دوره نهفته طولانی، شروع سریع آن مشابه حملات اضطرابی است.     هیپوتیروئیدی (میگزدم)     رفتار پرخاشگرانه، هذیانی و پاراتوئید جنون میگزدم     جنون میگزدم ممکن است اسکیزوفرنی را تقلید کند. وضعیت روانی حتی در طی مختل‌ترین رفتارها دست‌نخورده است.     هیپوپاراتیروئیدی     هر دو نوع اختلال ممکن است به یک پسیکوز سمی بینجامند. کنفوزیون، اختلال موقعیت‌یابی و تیرگی هوشیاری     مشکلی وجود ندارد. یک موقعیت نادر است مگر در موارد بعد از جراحی     هیپرپاراتیروئیدی           بی‌اشتهائی و خستگی در یک آدنوم آهسته رشد مشابه افسردگی دوران یائسگی است.     هیپرآدرنالیسم (بیماری کوشینگ)     به‌ندرت باعث ایجاد رفتار نابه‌هنجار می‌شود.     هذیان‌های جسمی غریب به‌علت تغییرات بدنی ایجاد می‌شود و مشابه هذیان‌های اسکیزوفرنی است.     نارسائی قشر آدرنال (بیماری آدیسون)     پسیکوز سمی همراه با کنفوزیون و آژیناسیون     دوره طولانی کاهش وزن بی‌احساسی، ناامیدی مشابه افسردگی دوران یائسگی     پورفیری، نوع حاد متناوب     برانگیختگی یا گوشه‌گیری شدید؛ طغیان خشم یا هیجان     بیماران معمولاً شیوه زندگی نورتیک واقعی دارند. بحران‌ها شبیه واکنش‌های تبدیلی یا حملات اضطرابی هستند.     کم‌خونی بدخیم     تخریب تدریجی مغز با کنفوزیون و از دست دادن حافظه     زمان نهفته طولانی گاهی ماه‌ها طول می‌کشد. به آسانی با افسردگی دوران یائسگی اشتباه می‌شود. آزمایش خون طبیعی در مراحل ابتدائی بیماری باعث اطمینان کاذب می‌شود.     دژنراسیون هپاتولنتیکولر (بیماری ویلسون)     تخریب تدریجی مغز با حافظه و از دست IQ، پرخاشگری و ستیزه‌جوئی     در اواخر نوجوانی روی می‌دهد. ممکن است مشابه بحران نوجوانی، اسکیزوفرنی یا اصلاح‌ناپذیری باشد. می‌تواند حملات اضطراب یا الکلیسم حاد را تقلید کند. رفتار عجیب و غریب ممکن است توجه فرد را از علایم جسمی منحرف کند.                       تومورهای داخل جمجمه‌ای     از دست دادن حافظه، قضاوت، انتقاد از خود تیرگی هوشیاری     محل تومور ممکن است علایم اولیه را تعیین نکند.     کارسینوم پانکراس     کاهش انگیزه و سائق     دوره نهفته طولانی علایم و سن دقیقاً مانند افسردگی دوران یائسگی     فئوکروموسیتوم     ناتوانی در عملکرد در طی حمله     علایم کلاسیک حمله اضطراب؛ فشار خون طبیعی در فاصله بین حملات باعث مأیوس شدن از بررسی‌های بعدی می‌شود.     اسکلروز متعد (MS) (multiple sclerosis)     رفتار نامناسب ناشی از تغییرات شخصیتی     دوره نهفته طولانی علایم نورولوژیک اولیه، هیستری یا اختلال تبدیلی را تقلید می‌کند.     لوپوس اریتماتوی سیستمیک     پسیکوز سمی نامرتبط با درمان با استروئید     دوره نهفته طولانی شاید برای سال‌ها، تابلوی متنوع روانپزشکی در طول زمان اختلال فکر مشابه اسکیزوفرنی، پسیکوز استروئیدی

 

که در جدول بیماری‌هائی که اختلالات روان‌تنی را تقلید می‌کنند آمده، علایم و اختلالات روانپزشکی مختلفی ممکن است با اختلالات روا‌ن‌تنی اشتباه شوند. هر یک از این موارد فاقد یک ضایعه قابل اثبات یا یک
/ 0 نظر / 8 بازدید