اصطلاح نامه روانشناسی(و،ه،ی)

واج                                                                                   Phonemes

   هنگام صحبت کردن ، در واقع اندامهای گفتاری صداهای مشخصی را برای بیان مقصود ما تولید می کنند . این الفاظ یا صوتهای فیزیکی از یک دسته واج یا واحد صوتی تشکیل شده است . واجها به دو دسته واج کم صدا یا بی صدا و با صدا  یا صدا دار به نام واکه تقسیم می شوند. واکه های زبان فارسی عبارت از « آ ،  اَ ،اِ ، ا‘ ، او ، ای » است.

   هر زبانی تعداد واجهای مخصوص خود را دارد . مثال ، زبان فارسی 30 واج و زبان انگلیسی 40 واج دارد .                               ( سیف نراقی و نادری ، 1380 )

   واج کوچکترین واحد صوتی زبان است که معنا ندارد اما تفاوت معنایی ایجاد     می کند ؛ مثلاً اگر در واژه سر به جای واج (س) ، واج ( پ ) بگذاریم ، میشود پَر و معنای واژه عوض می شود . پس ( پ) واج است . همچنین اگر در واژه ‘گل به جای ( ) ، ( ) بگذاریم ، واژه جدیدی با معنای جدید ساخته می شود. س ( ) و

( ) واج اند ، واج اگر چه فاقد معناست ، در ساختمان واحد بزرگتر یعنی تکواژه به کار می رود .                                                ( زبان فارسی 3- ، 1381 )

 

واژک                                                                           Morphemes

   از ترکیب دو یا چند واج ، تک واژ یا واژک به وجود می آید ، واژکها یا تک واژها ، کوچکترین واحد زبانی معنادار در ساخت هر زبانی است . برای مثال ، لفظهای « در ، دو ، گار و می » تک واژه می باشد .    ( سیف نراقی و نادری ، 1380 )

   تک واژه یکی از واحد های زبان است که از یک یا چند واج ساخته می شود . تکواژ گاهی معنا و کاربرد مستقل دارد ، مثل : میز ، کودک ، گوسفند . در این    صورت ، آن را تکواژ آزاد می نامند . گاهی نیز کاربرد و معنای مستقل ندارد و در ساختمان واژه های دیگر به کار می رود که آن را تکواژ وابسته می نامند ؛ مثل : بان و گار در واژه های آسیابان و پرهیزگار .                              ( زبان فارسی  3  ، 1381)

 

واکنشهای هیجانی و رفتاری 

Behavioral  and  emotional  reactions

   همه پیامهای حسی به استثنای بو یایی از تالاموس می گذرند و سپس به کورتکس می روند ، هیپوتالاموس که در زیر تا لاموس قرار دارد ، بخش کوچکی به اندازه 5 تا 6 سانتی متر مکعب است . که نقش اصلی را در بسیاری از واکنشهای هیجانی و رفتاری به عهده دارد و باعث هماهنگی بین اعمال ارتباطی و حرکتی و غدد درون ریز می شود .                                               ( کرمی نوری و مرادی ، 1371 )

 

وجدان                                                                           Conscience

   فرا خود از دو بخش وجدان و من آرمانی تشکیل شده است ، وجدان از اموری تشکیل یافته که از سوی پدر و مادر ، جامعه ،دین  ، مذهب ممنوع و غیر مجاز اعلام گردیده ، همراه با احساس گناه و تقصیر است . 

                                                              ( اتکینسون و هیلگارد ، 1983 )

 

وراثت                                                                                 Heredity

   عبارت از مجموعة صفات و یژگیهای بدنی و زیستی است که از پدر و مادر به فرزندان آنها منتقل می شود. هنگامی که یاخته های نطفه ای نر و ماده با یکدیگر ترکیب می شوند طرح زیستی واحدی به نام موجود زنده ریخته می شود . این موجود بیشتر عوامل مو روثی را که از پدر و مادر و اجدادش بر اثر این پیوند به او رسیده است ، دارا است و میراث زیستی او را تشکیل می دهد . البته نه تنها عوامل ارثی ، بلکه عوامل محیطی بر رشد و پرورش موجود زنده مؤثرند . ( پارسا ، 1367 )

وسواس فکری و عملی Obsessive – compulsive                              در وسواس فکری و عملی به نظر می رسد که شخص مجبور است در بارة چیزهایی فکر کندکه همواره آرزو می کند بتواند راجع  به آنها نیندیشند، یا ناچار است اعمالی را انجام دهد که دائماً به خود می گوید : ای کاش می توانستم آنها را انجام ندهم بدین ترتیب وسواسهای فکری شامل اندیشه ها ، تکانه ها و عقاید نا خواسته و مداومی هستند که شخص قادر به خود داری از آنها نیست . اما وسواسهای عملی ، رفتار های به ظاهر نا معقولی را که به صورتی ثابت و تکراری انجام می شوند ، در    بر می گیرند . افرادی که اختلال و سواس فکری و عملی دارند از ماهیت اضطراب آور و نا توان کنندة وسواسهای خود آگاهند ، ولی احساس می کنند که قادر نیستند آنها را متوقف سازند . وسواس فکری و عملی غالباً ارتباط مستقیمی با یکدیگر دارند . مثلاً شخصی که کثیف بودن دستهای خود یا گناه آلود بودن آنها معتقد است ، امکان دارد که دستهای خود را هر چند دقیقه یکبار بشوید ، فرد دیگری که افکاروسواس دارد ممکن است بکوشد تا از طریق تمرکز بر شمردن قدمهایش آنها را از ذهن خویش دور کند .                                       

                                                                                ( آزاد  1375 )   

 

ویگوتسکی                                            Levsemenovich  vygotsky

   یکی دیگر از نظریه های رشد یا تحول شناختی نظریه دانشمند روسی لوسمینویچ ویگوتسکی است . هر چند که ویگوستکی و پیاژه هم عصر بوده و هر دو در یک سال ( 1896 ) متولد شده اند ، اما بر خلاف پیاژه که 84 سال زندگی کرد ، ویگوستکی در 38 سالگی بر اثر بیماری سل در گذشت تاسف بارتر اینکه اثر معروف ویگوتسکی اندیشه و زبان ، که در بر گیرندة نتایج پژوهشهای او درباره شناخت و زبان است و به صورت مجموعه ای مقاله اولین بار در سال 1936 منتشر گردید ، در کشور اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیتی سابق توصیف شد و تا سال 1956 اجازه چاپ مجدد نیافت ،به این دلیل و دلایل سیاسی دیگر اندیشه های ویگوتسکی تا سالهای    اخیر برای دنیای خارج از روسیه مکونیستی نا شناخته مانده بود . در نظریه تحول شناختی و یگوتسکی کنش متقابل میان یادگیرنده و محیط اجتماعی او اهمیت بسزایی دارد . و بر این باور است که رشد شناختی کودک عمدتاً به مردمی که در دنیای او زندگی می کنند وابسته است . دانشها ، اندیشه ها ، نگرشها و ارزشهای فرد در تعامل با دیگران تحول می یابند . ویگوتسکی جنبه های فرهنگی ، تاریخی و اجتماعی را در رشد شناختی بسیار با اهمیت می داند . او در توضیح اهمیت عوامل سه گانه ، کارکرد های ذهنی را به دو دسته تقسیم می کند : 1)    – کارکردهای نخستین ذهنی ، 2 )- کارکرد های عالی ذهنی. کارکرد های نخستین به تواناییهایی طبیعی و نا آموخته انسان مانند توجه کردن – حس کردن و ادراک کردن اشاره می کنند . در جریان رشد یا تحول ، این کارکرد های نخستین ذهنی تدریجاً به کار کرد های عالی ذهنی ، یعنی حل مسئله و تفکر ، تغییر می یابند این تغییر از کار کرد های نخستین به کار کرد های عالی ذهنی عمدتاً از راه تاثیر فرهنگ و در زمینه تاریخی – اجتماعی میسر است . تاکید و یگوتسکی بیشتر بر تعامل بین فرد و زمینه اجتماعی اوست . به باور او ، کودک از طریق این تعامل روابط اجتماعی را به صورت کارکرد های روانشناختی در می آورد . « همین تبدیل روابط اجتماعی به کار کرد های ذهنی موجب رشد یا تحول شناختی می شود » .

فرایند تبدیل روابط اجتماعی به کارکرد های عالی ذهنی نه به طور مستقیم بلکه از طریق یک واسطه یا بنا به گفته ویگوتسکی ، یک علامت امکانپذیر می شود .

                                                                               ( سیف ، 1379 )

 

ویلیام جیمز                                                                     Games .W.

   ویلیام جیمز در آستور ها وس ، هتلی در نیو یورک  در یک خانواده ثروتمند و سر شناس متولد شد . تجارب بر انگیز انندة دورة جوانی ، جیمز را از مزایای فکری و       فر هنگی – انگلستان و ارو پا بر خور دار ساخت و او را مردی جهانی به بار آورد . سفر های مکرر به خارج ، از ویژگیهای تمام عمر او بود . روش پدرش در برخورد با بیماری اعضاء خانواده این بود که بیمار را به جای بیمارستان به اروپا می فرستاد . به علت اینکه جیمز به ندرت از سلامتی خوبی برخوردار بود مرتب بین اروپا و امریکا سفر می کرد .

   در رابطه با نقش و منزلت ویلیام جیمز در روان شناسی امریکا یی تناقضهای بسیار وجود دارد . از یک طرف او به طور حتم منادی بر جسته امریکایی در روان شناسی کار کرد ی بود . از طرف دیگر ، بعضی وقتها جیمز روان شناس بودن خود را انکار میکرد  و یا اینکه منکر می شد که روان شناسی جدیدی وجود دارد . او هیچ نظام رسمی را در روان شناسی بنیان ننهاد و هیچ مریدی نداشت .

   اگر چه روان شناسی که به توسط جیمز شکل گرفت علمی و آزمایشی بود ، خود او از لحاظ نگرش یاکردار ، آزمایشگرا نبود . او زمانی روان شناسی را « علم کوچولوی نحس » نامید و تمام عمر را بدان پای بند نماند . جیمز مدتی در روان شناسی کار کرد و سپس آن را کنار گذاشت  .           ( شولتز و شولتز ، 1987 )

 

 

« ه »

 

هانس سلیه                                                                      Hans  selye

   هانس سلیه 1974 ، فیزیو لوژیست کانادایی که تحقیقات و نوشته های او در بارة استرس ، از اهمیت ویژه ای بر خوردار است .                       (گنجی  1379 )

   سلیه استرس روانی را اینچنین تعریف می کند ، استرس روانی بطور ساده یک مکانیزم روانی است که عکس العمل  های تحریکی و عاطفی در برابر عوامل تهدید کننده و نا مطبوع در کل موقعیت زندگی را در بر می گیرد .

                                                                          ( احمدی و فراهانی 1370 )

 

هذیان ( اختلال در تفکر )                                                    Delusion

   داشتن افکار و اندیشه های نادرستی که به رغم وجود شواهدی حاکی از نادرست بود نشان ، فرد آنها را باور داشته و به درست بودن آنها اصرار می ورزد . مثلاً فکر   می کند که پادشاه است در حالی که از فقر و بیچارگی شدید رنج می برد . بی نظمی جریانهای فکری ممکن است به صورت اشتغال در تمرکز نا توانی در همخوانی افکار ، احساس از « محصور بودن » در افکاری مخصوص و آسیب شدید  در حل مسئله و تصمیم گیری ظاهر شود . ممکن است بیمار باور داشته باشد که دشمنان او امواج الکترونیکی پیچیده ای برای دخالت در جریانهای فکری او به کار گرفته یا داخل مغز او کار گذاشته اند .                                                          ( آزاد ، 1375 )

 

 

هذیان بزرگ پنداری:

   این اعتقاد که شخص یک فرد مشهور ، قدرتمند و مهم است . چنین هذیانی ممکن است به صورت یک هویت خیالی پایدار تبلور پیدا کند که در آن شخص ادعا می کند که او یک شخصیت تاریخی مانند ژندارک ، ناپلئون یا عیسی مسیح است .

                                                                                     ( آزاد ، 1375)

 

هراس                                                                                     Phobia

   ترس مستمر ، غیر منطقی از یک شی ء فعالیت ، یا موقعیت ( محرک ترس آور ) خاص که منجر به یک تمایل الزام آور در اجتناب از آن می شود . این ترس اغلب یا منجر به اجتناب از محرک هراس آور یا موجب تحمل همراه با وحشت می شود .

                                                 smiv)                       D ، 1375 )

 

هشیار و نا هشیا ر                            Conscious   and  unconscious

   فر وید ذهن انسان را به کوه یخ شناوری تشبیه می کرد که بخش کوچک آنکه بر سطح آب نمایان است ، نمودار تجارب هشیار ، و بخش بزرگتر زیرین آن نمودار نا هشیار است ، یعنی انبار تکانه ها ، شهوات و خاطرات غیر قابل دسترس که بر افکار و رفتار ما تاثیر می گذارند . این بخش نا هشیار ذهن آدمی بود که فروید با استفاده از روش تداعی آزاد به کند و کاو در آن پر داخت . بر اساس این روش از شخص خواسته می شود هر چه را که به ذهن هشیارش می رسد ، هر چند مسخره و پیش پا افتاده هم به نظر آید ، بیان کند . از راه تحلیل تداعیهای آزاد ، از جمله یاد آوری رؤیا ها و خاطرات دوران کودکی ، فروید سعی داشت بیمارانش را از انباشته های نا هشیار ذهنشان آگاه کند و به این وسیله عوامل بنیادی شخصیت را آشکار سازد.

                                                                    ( اتکینسون و هیلگارد  ،  1983 )

 

همبستگی                                                                        Correlation

   وقتی روش آزمایشی ممکن نباشد ، برای تعیین اینکه آیا متغیری ( که تحت کنترل آزمایشی نیست ) با متغیر دیگری ارتباط دارد یا نه می توان از روش همبستگی استفاده کرد . شاخص آماری که در روش همبستگی به کار می رود ضریب همبستگی است که آن را با حرف r نشان می دهند . این شاخص بر آوری از رابطه   بین دو متغیر را نشان می دهد . ضریب همبستگی عددی بین 1- و 1+ است . اگر رابطه ای وجود نداشته باشد مقدار آن صفر است . به همان نسبت که مقدار r  از صفر به یک میل می کند میزان رابطه افزایش می یابد . اگر مقدار آن برابر با یک باشد رابطه کاملی وجود دارد . در مواردی که علامت  r   ( + ) باشد می گوییم همبستگی مثبت است و در مواردی که علامت  r  ( - ) باشد ، همبستگی متغیر ها منفی است .

                                                                                   ( نظری ، 1381 )

   در طبیعت حوادث متعددی اتفاق می افتد که بین آنها همبستگی یا رابطه وجود دارد . به عنوان مثال ، میزان بارندگی و عمق رودخانه ها ، وضعیت خورشید و درجه حرارت زمین . در علوم انسانی  ، متغیر های زیادی یافت می شود که بین آنها همبستگی وجود دارد ، از قبیل پیشرفت تحصیلی و هوش ، یادگیری و دقت و نظایر آنها ، ارتباط بین دو یا چند متغیر را همبستگی گویند. همبستگی به دامنه رابطه ای که بین دو متغیر در جامعه وجود دارد اطلاق می شود .             ( دلاور  ، 1378 )

 

همبستگی منفی                                             Negative  correlation

   چنانچه افزایش در یک متغیر با کاهش در متغیر دیگر همراه باشد ، همبستگی بین دو متغیر منفی و معکوس است . به عنوان مثال ، سن و قدرت حافظه دارای همبستگی منفی و معکوس هستند .                                               ( دلاور  ، 1378 )

 

 

همبستگی  مثبت                                              Positive  correlation

   هنگامی که افزایش در یک متغیر با افزایش در متغیر دیگر با کاهش یک متغیر یاکاهش متغیر دیگر همراه باشد ، همبستگی بین دو متغیر مستقیم و مثبت است . مانند همبستگی بین  بهره هوشی و پیشرفت تحصیلی .              

                                                                                       ( دلاور ، 1378 )

 

همکاری ( تعا ون )                                                        Cooperation

   یکی از ویژگیهای رفتاری انسان که از مشخصه های آن مساعدت  و همیاری با افراد دیگر گروه برای دستیابی به هدف یا هدفهای معین است . در بعضی از تحقیقات نشان داده شده است که این ویژگی رفتاری در بعضی از حیوانات ( مثل میمون ) نیز مشاهده می شود .                                                          ( ساعتچی ، 1374 )

 

هنجار اجتماعی                                                            Social  norm

   هنجار ها شیوه های قابل انتظار رفتار جمعی است . آنها راهنماهای آشکاری هستند برای اینکه مردم یک جامعه چگونه باید در شرایط خاص رفتار کنند . به عنوان مثال ، هنگامی که عده ای از مردم در جایی منتظر کاری باشند که به نوبت انجام می شود ، باید صف تشکیل دهند .                                               ( ستوده  ،  1373 )

 

هورمون ها                                                                       Hormones

   ترشحات داخلی غده های درون ریز که ا ز طریق جریان خون در بدن پخش می شوند و بر رفتار اثر می گذارد.                    ( هیلگارد و اتکینسون   ،  1983 )

 

 

 

هوش                                                                             Intelligence

   عامه مردم هوش را توانایی یادگیری ، درک موقعیتهای جدید ، و بر خورد صحیح با موقعیتها می دانند . در بیان روزمره ، شخص با هوش با صفتهایی مانند دقیق ،زیرک ، تیز بین ،برجسته مانند اینها توصیف می شود . بر عکس شخص کم هوش ؛ صفتهایی مانند کند ، دیر آموز ، کودن و … مشخص می گردد.

   بینه  (Binet) و سیمون (Simon) هوش را به عنوان قضاوت ، عقل سلیم ، شعور عملی ، ابتکار ، استعداد ، انطباق خود با موقعیتهای مختلف ، به خوبی قضاوت کردن ، به خوبی درک کردن و به خوبی استدلال کردن تعریف کرده اند.

اما تعریفی که خیلی مورد استفاده قرار می گیرد تعریفی است که وکسلر در 1958 پیشنهاد کرده است . او هوش را به عنوان یک استعداد کلی شخص برای درک جهان خود و برآورده ساختن انتظارات آن تعریف کرده است. بنابراین از نظر وی هوش شامل تواناییهای فرد برای تفکر منطقی ، اقدام هدفمندانه، و برخورد موثر با محیط است . علاوه بر این ، او تاکید کرد که « هوش کلی را نمیتوان با توانایی رفتار هوشمندانه هر اندازه که مفهومی گسترده تعریف شود – معادل دانست ، بلکه باید آن را به عنوان جلوه های آشکار شخصیت به طور کلی تلقی کرد». از نظر وکسلر هوش می تواند اجتماعی ، عملی ، یا انتزاعی باشد و نمی توان آن را از ویژگیهایی مانند پشتکار ، علایق و نیاز به پیشرفت دانست .

   به نظرها مفریز (Humphreys  )   هوش عبارت است از خزانه مهارتهای ذهنی آدمی . به نظر بورینگ ( Boring) هوش چیزی است که به وسیله آزمونهای هوشی اندازه گیری می شود . و به طور کلی این مفاهیم در هوش به گونه آشکار یا به طور ضمنی بیان شده است : 1- تفکر انتزاعی 2- یادگیری از تجربه 3- حل مساله از راه بینش 4- سازگار شدن با موقعیتهای جدید 5- تمرکز و تداوم در به کار انداختن تواناییها برای رسیدن به یک هدف مطلوب                          (شریفی  ،  1376 )

 

هوش ( در نظریه پیاژه )                                                  Intelligence

   هوش در نظریه پیاژه یک اصطلاح پیچیده است ، اما به طور کلی می توان گفت که یک عمل هوشمندانه همواره میل به این دارد که برای بقای ار گانیسم در موقعیتی که در آن قرار دارد شرایط بهینه را فراهم آورد . هوش همواره به سازگاری ارگانیسم با محیطش مر بوط است .         &

/ 1 نظر / 8 بازدید
باران

سلااااااااااااااااااام ممنون که به وبلاگم سر میزنی...وبلاگ تو خیلی پربار تر و مفید تره...[گل][قلب]