روانشناسی علم زندگی

زندگی باید کرد، گاه با یک گل سرخ، گاه با یک دل تنگ... گاه باید رویید در پس این باران... گاه باید خندید بر غمی بی پایان... زندگی باوری می خواهد، آن هم از جنس امید... که اگر سختی راه به تو یک سیلی زد! یک امید قلبی به تو گوید که خدا هست هنوز..
 
بارش فکری
ساعت ٩:٤٢ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ٢٧ خرداد ۱۳٩۳ : توسط : آسمان ها

این تکنیک از پرکاربردترین تکنیک های آموزش خلاقیت است که در دهه 1930 توسط  اوسبورن مطرح شد(گنجی وهمکاران،1384). در این روش افراد می کوشند برای یک مساله ی به خصوص با انباشتن تمام افکار و اندیشه هایی که همان جا به وسیله اعضا ارائه می گردد راه حلی بیابند. در این تعریف چند نکته اساسی وجود دارد:


1-بارش فکری یک روش و فن گروهی است.

2- تلاش فکری و ذهنی به طور گروهی صورت می گیرد تا راه حلی به دست آید.

3- راه حل هایی برای حل یک مساله یا موضوع پیشنهاد می شود.

4-بارش فکری نوعی یورش ذهنی به موضوع است که طی آن شرائطی ایجاد می شود تا شرکت کنندگان فی البداهه  نظر خود را ابراز دارند(داننده و همکاران، 1389).

به این ترتیب مراحل بارش فکری عبارتند از :

1- بیان مساله و گفت وگو درباره آن

2- بیان مجدد مساله

3-انتخاب عبارت اصلی و نوشتن آن

4- دست گرمی

5- بارش فکری

6- طوفانی ترین ایده (داننده و همکاران،1389)

دی چکووکرافور[1] درباره اثر بخشی روش بارش فکری معتقدند که این روش می تواند راهی برای سنجش رفتارهای   ورودی دانش آموز باشد زیرا پاسخ هایی که دانش آموز می دهد احتمالا در سلسله مراتب پاسخ های او از نیرومندی بیشتری برخوردارند. ادامه روش بارش فکری می تواند سرانجام به تولید پاسخ هایی که در سلسله مراتب پاسخ های دانش آموز در سطح پایین قرار دارند منجر شود. همچنین روش بارش فکری می تواند به عنوان وسیله ای جهت یاد آوری مفاهیم و اصول مورد نیاز برای حل مساله به یاد گیرندگان کمک کند(به نقل از سیف ،1386).  

قواعد بارش فکری:اسبورن عنوان می دارد پیشنهاد ایجاد شده در ذهن یک فرد عادی در گروه، دو برابر پیشنهاد ایجاد شده در حالت انفرادی است. در صورتی که قواعد و مقررات مشخصی برای جلسات بارش فکری در نظر گرفته و رعایت شود، این روش بسیار کارآمدتر خواهد شد. بارش فکری بر دو اصل و چهار قاعده اساسی استوار است.

اصل اول مبتنی بر تنوع نظرات است. تنوع نظرات، آن بخش از مغز را که به خلاقیت مربوط است، فعالتر می کند تا بر تفکر قضاوتی[2]  خود قایق آید. تفکر قضاوتی در واقع به معنی ارزیابیها و نظرات تکمیلی نسبت به مطلب مطرح شده است. به این منظور بعد از آنکه تمامی پیشنهادها جمع آوری شد، بررسی و ارزیابی پیشنهادها صورت می گیرد. اصل دوم کمیت، فزاینده کیفیت است. یعنی هر چه تعداد پیشنهادها بیشتر شود، احتمال رسیدن به یک راه حل بهتر افزایش می یابد.

بر این اساس قواعد اساسی بارش فکری عبارتند از:

1. انتقاد ممنوع: این مهمترین قاعده است و با توجه به این که در جریان بارش فکری افراد اندیشه های غلط یا صحیح خود را ارائه می دهند، هر گونه انتقاد یا اعتراض، روند فعالیت را کند می کند و فکر آنان را به جای تفکر در مورد موضوع مورد نظر، به سوی انتقاد و حتی واکنش در مقابل انتقاد سوق می دهد و چه بسا به مشاجره منتهی شود.

2.اظهار نظر آزاد و بی واسطه:  این قاعده برای جرأت بخشیدن به شرکت کنندگان برای ارائه پیشنهادهایی است که به ذهن آنها خطور می کند، بعبارت دیگر در یک جلسه بارش فکری، تمام اعضا باید جسارت و شهامت اظهار نظر را پیدا کرده باشند، بتوانند پیشنهاد و نظر خود را بیان کنند. هر چه پیشنهادها جسورانه تر باشد نشان دهنده اجرای موفق تر جلسه است، لذا قضاوت و ارزشیابی در مورد اندیشه و فکر اعضا ممنوع است، زیرا که هم مقدار زیادی از وقت جلسه تلف شده و فکر اشخاص را منحرف میکند. در نتیجه، فرصت تفکر و بارش فکری کاهش می یابد.

3. تاکید بر کمیت : هر چه تعداد نظرات بیشتر باشد، احتمال وجود پیشنهادهای مفید و کارسازتر در بین آنها بیشتر می شود. موفقیت اجرای روش بارش فکری با تعداد پیشنهادهای مطرح شده در جلسه رابطه مستقیم دارد. در این روش این گونه عنوان میشود که هر چه تعداد پیشنهاد بیشتر باشد، احتمال وجود طرح پیشنهاد کیفی بیشتر است.

4. تلفیق و بهبود پیشنهادها : اعضا می توانند علاوه بر ارائه پیشنهاد، نسبت به بهبود پیشنهاد خود اقدام کنند. روش بارش فکری این امکان را به اعضاء می دهد که پس از شنیدن پیشنهادهای دیگران پیشنهاد اولیه بهبود داده شود. آنها همچنین می توانند پیشنهاد خود را با چند پیشنهاد دیگر تلفیق کرده و پیشنهاد بهتر و کاملتری را به دست آورند. .

نتایج تحقیقات پارس و میدو در خصوص روش بارش فکری را به صورت زیر می توان خلاصه کرد:

1. آموزش از طریق بارش فکری، توانایی حل مساله را در افراد افزایش می دهد.

2. روش بارش فکری بیشتر از روش های مرسوم آموزشی ، به ایجاد عقاید و اندیشه های آفریننده منجر می شود.

3. کوشش برای جهت دادن هر چه بیشتر به پاسخ سئوالات طرح شده، به افزایش پاسخ های آفریننده می انجامد.

4. دانش آموزانی که دوره های مربوط به حل مسائل به روش بارش فکری را می گذرانند، در آزمون های آفرینندگی گیلوفورد نمره های بیشتری می گیرند، (قاسم زاده ،1371).

مزایا و معایب بارش فکری :

با وجودی که روش بارش فکری بسیار متداول است، لیکن تاکنون بطور خاص، در جهت روشن کردن بهترین شرایط اجرای این روش، تحقیقات کافی صورت نگرفته است. مزایای این روش عبارتند از :1- .با توجه به اصل هم افزایی باعث می شود خلاقیت گروهی موثرتر از خلاقیت فردی عمل کند.

2- با این روش، در مدت زمان نسبتا" کوتاهی، شمار زیادی پیشنهاد حاصل می شود.

معایب و نقایص این روش عبارتند از :

1- ممکن است ایجاد شرایط برای اظهار نظر آزاد و بی واسطه دشوار باشد.

2- گروه معمولا" تحت فشار اکثریت  قرار گرفته و موجب می شود فرد با نظر اکثریت موافقت کند، حتی اگر قویا" احساس کند که نظر اکثریت اشتباه است.

3- اکثر اوقات تمایل گروه بر حصول یک توافق است، تا دستیابی به پیشنهادهای متنوعی که به خوبی مورد بررسی قرار گرفته باشند. در واقع این حرکت در حال حاضر به خاطر ساختار جلسات، بصورت عادت  درآمده است.

4 - هنگام بارش فکری، اغلب افراد مواردی بدیهی یا ایده آل را پیشنهاد می کنند و این از تلاش آنها برای بحث بیشتر و در نتیجه ارائه پیشنهاد خلاق می کاهد.

5- ماهیت تنوع گرای بار فکری، خود به خود مسبب افزایش پیشنهادها می شود، ولی اصلاح و پالایش ساختاری پیشنهادها را در بر ندارند.

6- اگر گروه از یک رئیس جلسه خوب و با تجربه برخوردار نباشد، ممکن است برخی از افراد جلسه را، بطور کامل تحت الشعاع خود قرار دهند. لذا رئیس جلسه باید وقت را با توجه به تعداد شرکت کنندگان تنظیم کرده و از ابراز توضیحات اضافی توسط شرکت کنندگان بکاهد  و فرصت را به نفر بعدی بدهد.

7- اجرای موفقیت آمیز این روش مستلزم شناخت قبلی افراد از مساله است.

 8- در این روش، بهبود مرحله به مرحله " تدریجی " پیشنهادها کمتر مشاهده می شود.

9- گاهی اوقات این روش، به مسائل نسبتا" ساده و پیش پا افتاده محدود شده و باعث می شود که روش ارائه شده برای حل مسائل کلی، پیچیده شده و کارآیی کافی را نداشته باشد. اینجا هم باید مدیر جلسه بطور صریح و واضح تذکر لازم را گوشزد کند و از بحث های انحرافی افراد را بر حذر دارد.

10- .برای بعضی افراد، پیروی از قواعد این روش، یا ارائه پیشنهاد های متنوع مشکل است.

منبع روان بنه

 



[1] Crawford

[2] JUDJMENTAL THINKING