روانشناسی علم زندگی

زندگی باید کرد، گاه با یک گل سرخ، گاه با یک دل تنگ... گاه باید رویید در پس این باران... گاه باید خندید بر غمی بی پایان... زندگی باوری می خواهد، آن هم از جنس امید... که اگر سختی راه به تو یک سیلی زد! یک امید قلبی به تو گوید که خدا هست هنوز..
 
اصطلاح نامه روانشناسی(و،ه،ی)
ساعت ۱۱:٠۱ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ٢٠ آذر ۱۳٩٢ : توسط : آسمان ها

اصطلاح نامه روانشناسی(و،ه،ی)

ابراهیم محمودزاده

« و »



واج                                                                                   Phonemes

   هنگام صحبت کردن ، در واقع اندامهای گفتاری صداهای مشخصی را برای بیان مقصود ما تولید می کنند . این الفاظ یا صوتهای فیزیکی از یک دسته واج یا واحد صوتی تشکیل شده است . واجها به دو دسته واج کم صدا یا بی صدا و با صدا  یا صدا دار به نام واکه تقسیم می شوند. واکه های زبان فارسی عبارت از « آ ،  اَ ،اِ ، ا‘ ، او ، ای » است.

   هر زبانی تعداد واجهای مخصوص خود را دارد . مثال ، زبان فارسی 30 واج و زبان انگلیسی 40 واج دارد .                               ( سیف نراقی و نادری ، 1380 )

   واج کوچکترین واحد صوتی زبان است که معنا ندارد اما تفاوت معنایی ایجاد     می کند ؛ مثلاً اگر در واژه سر به جای واج (س) ، واج ( پ ) بگذاریم ، میشود پَر و معنای واژه عوض می شود . پس ( پ) واج است . همچنین اگر در واژه ‘گل به جای ( ) ، ( ) بگذاریم ، واژه جدیدی با معنای جدید ساخته می شود. س ( ) و

( ) واج اند ، واج اگر چه فاقد معناست ، در ساختمان واحد بزرگتر یعنی تکواژه به کار می رود .                                                ( زبان فارسی 3- ، 1381 )

 

واژک                                                                           Morphemes

   از ترکیب دو یا چند واج ، تک واژ یا واژک به وجود می آید ، واژکها یا تک واژها ، کوچکترین واحد زبانی معنادار در ساخت هر زبانی است . برای مثال ، لفظهای « در ، دو ، گار و می » تک واژه می باشد .    ( سیف نراقی و نادری ، 1380 )

   تک واژه یکی از واحد های زبان است که از یک یا چند واج ساخته می شود . تکواژ گاهی معنا و کاربرد مستقل دارد ، مثل : میز ، کودک ، گوسفند . در این    صورت ، آن را تکواژ آزاد می نامند . گاهی نیز کاربرد و معنای مستقل ندارد و در ساختمان واژه های دیگر به کار می رود که آن را تکواژ وابسته می نامند ؛ مثل : بان و گار در واژه های آسیابان و پرهیزگار .                              ( زبان فارسی  3  ، 1381)

 

واکنشهای هیجانی و رفتاری 

Behavioral  and  emotional  reactions

   همه پیامهای حسی به استثنای بو یایی از تالاموس می گذرند و سپس به کورتکس می روند ، هیپوتالاموس که در زیر تا لاموس قرار دارد ، بخش کوچکی به اندازه 5 تا 6 سانتی متر مکعب است . که نقش اصلی را در بسیاری از واکنشهای هیجانی و رفتاری به عهده دارد و باعث هماهنگی بین اعمال ارتباطی و حرکتی و غدد درون ریز می شود .                                               ( کرمی نوری و مرادی ، 1371 )

 

وجدان                                                                           Conscience

   فرا خود از دو بخش وجدان و من آرمانی تشکیل شده است ، وجدان از اموری تشکیل یافته که از سوی پدر و مادر ، جامعه ،دین  ، مذهب ممنوع و غیر مجاز اعلام گردیده ، همراه با احساس گناه و تقصیر است . 

                                                              ( اتکینسون و هیلگارد ، 1983 )

 

وراثت                                                                                 Heredity

   عبارت از مجموعة صفات و یژگیهای بدنی و زیستی است که از پدر و مادر به فرزندان آنها منتقل می شود. هنگامی که یاخته های نطفه ای نر و ماده با یکدیگر ترکیب می شوند طرح زیستی واحدی به نام موجود زنده ریخته می شود . این موجود بیشتر عوامل مو روثی را که از پدر و مادر و اجدادش بر اثر این پیوند به او رسیده است ، دارا است و میراث زیستی او را تشکیل می دهد . البته نه تنها عوامل ارثی ، بلکه عوامل محیطی بر رشد و پرورش موجود زنده مؤثرند . ( پارسا ، 1367 )

وسواس فکری و عملی Obsessive – compulsive                              در وسواس فکری و عملی به نظر می رسد که شخص مجبور است در بارة چیزهایی فکر کندکه همواره آرزو می کند بتواند راجع  به آنها نیندیشند، یا ناچار است اعمالی را انجام دهد که دائماً به خود می گوید : ای کاش می توانستم آنها را انجام ندهم بدین ترتیب وسواسهای فکری شامل اندیشه ها ، تکانه ها و عقاید نا خواسته و مداومی هستند که شخص قادر به خود داری از آنها نیست . اما وسواسهای عملی ، رفتار های به ظاهر نا معقولی را که به صورتی ثابت و تکراری انجام می شوند ، در    بر می گیرند . افرادی که اختلال و سواس فکری و عملی دارند از ماهیت اضطراب آور و نا توان کنندة وسواسهای خود آگاهند ، ولی احساس می کنند که قادر نیستند آنها را متوقف سازند . وسواس فکری و عملی غالباً ارتباط مستقیمی با یکدیگر دارند . مثلاً شخصی که کثیف بودن دستهای خود یا گناه آلود بودن آنها معتقد است ، امکان دارد که دستهای خود را هر چند دقیقه یکبار بشوید ، فرد دیگری که افکاروسواس دارد ممکن است بکوشد تا از طریق تمرکز بر شمردن قدمهایش آنها را از ذهن خویش دور کند .                                       

                                                                                ( آزاد  1375 )   

 

ویگوتسکی                                            Levsemenovich  vygotsky

   یکی دیگر از نظریه های رشد یا تحول شناختی نظریه دانشمند روسی لوسمینویچ ویگوتسکی است . هر چند که ویگوستکی و پیاژه هم عصر بوده و هر دو در یک سال ( 1896 ) متولد شده اند ، اما بر خلاف پیاژه که 84 سال زندگی کرد ، ویگوستکی در 38 سالگی بر اثر بیماری سل در گذشت تاسف بارتر اینکه اثر معروف ویگوتسکی اندیشه و زبان ، که در بر گیرندة نتایج پژوهشهای او درباره شناخت و زبان است و به صورت مجموعه ای مقاله اولین بار در سال 1936 منتشر گردید ، در کشور اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیتی سابق توصیف شد و تا سال 1956 اجازه چاپ مجدد نیافت ،به این دلیل و دلایل سیاسی دیگر اندیشه های ویگوتسکی تا سالهای    اخیر برای دنیای خارج از روسیه مکونیستی نا شناخته مانده بود . در نظریه تحول شناختی و یگوتسکی کنش متقابل میان یادگیرنده و محیط اجتماعی او اهمیت بسزایی دارد . و بر این باور است که رشد شناختی کودک عمدتاً به مردمی که در دنیای او زندگی می کنند وابسته است . دانشها ، اندیشه ها ، نگرشها و ارزشهای فرد در تعامل با دیگران تحول می یابند . ویگوتسکی جنبه های فرهنگی ، تاریخی و اجتماعی را در رشد شناختی بسیار با اهمیت می داند . او در توضیح اهمیت عوامل سه گانه ، کارکرد های ذهنی را به دو دسته تقسیم می کند : 1)    – کارکردهای نخستین ذهنی ، 2 )- کارکرد های عالی ذهنی. کارکرد های نخستین به تواناییهایی طبیعی و نا آموخته انسان مانند توجه کردن – حس کردن و ادراک کردن اشاره می کنند . در جریان رشد یا تحول ، این کارکرد های نخستین ذهنی تدریجاً به کار کرد های عالی ذهنی ، یعنی حل مسئله و تفکر ، تغییر می یابند این تغییر از کار کرد های نخستین به کار کرد های عالی ذهنی عمدتاً از راه تاثیر فرهنگ و در زمینه تاریخی – اجتماعی میسر است . تاکید و یگوتسکی بیشتر بر تعامل بین فرد و زمینه اجتماعی اوست . به باور او ، کودک از طریق این تعامل روابط اجتماعی را به صورت کارکرد های روانشناختی در می آورد . « همین تبدیل روابط اجتماعی به کار کرد های ذهنی موجب رشد یا تحول شناختی می شود » .

فرایند تبدیل روابط اجتماعی به کارکرد های عالی ذهنی نه به طور مستقیم بلکه از طریق یک واسطه یا بنا به گفته ویگوتسکی ، یک علامت امکانپذیر می شود .

                                                                               ( سیف ، 1379 )

 

ویلیام جیمز                                                                     Games .W.

   ویلیام جیمز در آستور ها وس ، هتلی در نیو یورک  در یک خانواده ثروتمند و سر شناس متولد شد . تجارب بر انگیز انندة دورة جوانی ، جیمز را از مزایای فکری و       فر هنگی – انگلستان و ارو پا بر خور دار ساخت و او را مردی جهانی به بار آورد . سفر های مکرر به خارج ، از ویژگیهای تمام عمر او بود . روش پدرش در برخورد با بیماری اعضاء خانواده این بود که بیمار را به جای بیمارستان به اروپا می فرستاد . به علت اینکه جیمز به ندرت از سلامتی خوبی برخوردار بود مرتب بین اروپا و امریکا سفر می کرد .

   در رابطه با نقش و منزلت ویلیام جیمز در روان شناسی امریکا یی تناقضهای بسیار وجود دارد . از یک طرف او به طور حتم منادی بر جسته امریکایی در روان شناسی کار کرد ی بود . از طرف دیگر ، بعضی وقتها جیمز روان شناس بودن خود را انکار میکرد  و یا اینکه منکر می شد که روان شناسی جدیدی وجود دارد . او هیچ نظام رسمی را در روان شناسی بنیان ننهاد و هیچ مریدی نداشت .

   اگر چه روان شناسی که به توسط جیمز شکل گرفت علمی و آزمایشی بود ، خود او از لحاظ نگرش یاکردار ، آزمایشگرا نبود . او زمانی روان شناسی را « علم کوچولوی نحس » نامید و تمام عمر را بدان پای بند نماند . جیمز مدتی در روان شناسی کار کرد و سپس آن را کنار گذاشت  .           ( شولتز و شولتز ، 1987 )

 

 

« ه »

 

هانس سلیه                                                                      Hans  selye

   هانس سلیه 1974 ، فیزیو لوژیست کانادایی که تحقیقات و نوشته های او در بارة استرس ، از اهمیت ویژه ای بر خوردار است .                       (گنجی  1379 )

   سلیه استرس روانی را اینچنین تعریف می کند ، استرس روانی بطور ساده یک مکانیزم روانی است که عکس العمل  های تحریکی و عاطفی در برابر عوامل تهدید کننده و نا مطبوع در کل موقعیت زندگی را در بر می گیرد .

                                                                          ( احمدی و فراهانی 1370 )

 

هذیان ( اختلال در تفکر )                                                    Delusion

   داشتن افکار و اندیشه های نادرستی که به رغم وجود شواهدی حاکی از نادرست بود نشان ، فرد آنها را باور داشته و به درست بودن آنها اصرار می ورزد . مثلاً فکر   می کند که پادشاه است در حالی که از فقر و بیچارگی شدید رنج می برد . بی نظمی جریانهای فکری ممکن است به صورت اشتغال در تمرکز نا توانی در همخوانی افکار ، احساس از « محصور بودن » در افکاری مخصوص و آسیب شدید  در حل مسئله و تصمیم گیری ظاهر شود . ممکن است بیمار باور داشته باشد که دشمنان او امواج الکترونیکی پیچیده ای برای دخالت در جریانهای فکری او به کار گرفته یا داخل مغز او کار گذاشته اند .                                                          ( آزاد ، 1375 )

 

 

هذیان بزرگ پنداری:

   این اعتقاد که شخص یک فرد مشهور ، قدرتمند و مهم است . چنین هذیانی ممکن است به صورت یک هویت خیالی پایدار تبلور پیدا کند که در آن شخص ادعا می کند که او یک شخصیت تاریخی مانند ژندارک ، ناپلئون یا عیسی مسیح است .

                                                                                     ( آزاد ، 1375)

 

هراس                                                                                     Phobia

   ترس مستمر ، غیر منطقی از یک شی ء فعالیت ، یا موقعیت ( محرک ترس آور ) خاص که منجر به یک تمایل الزام آور در اجتناب از آن می شود . این ترس اغلب یا منجر به اجتناب از محرک هراس آور یا موجب تحمل همراه با وحشت می شود .

                                                 smiv)                       D ، 1375 )

 

هشیار و نا هشیا ر                            Conscious   and  unconscious

   فر وید ذهن انسان را به کوه یخ شناوری تشبیه می کرد که بخش کوچک آنکه بر سطح آب نمایان است ، نمودار تجارب هشیار ، و بخش بزرگتر زیرین آن نمودار نا هشیار است ، یعنی انبار تکانه ها ، شهوات و خاطرات غیر قابل دسترس که بر افکار و رفتار ما تاثیر می گذارند . این بخش نا هشیار ذهن آدمی بود که فروید با استفاده از روش تداعی آزاد به کند و کاو در آن پر داخت . بر اساس این روش از شخص خواسته می شود هر چه را که به ذهن هشیارش می رسد ، هر چند مسخره و پیش پا افتاده هم به نظر آید ، بیان کند . از راه تحلیل تداعیهای آزاد ، از جمله یاد آوری رؤیا ها و خاطرات دوران کودکی ، فروید سعی داشت بیمارانش را از انباشته های نا هشیار ذهنشان آگاه کند و به این وسیله عوامل بنیادی شخصیت را آشکار سازد.

                                                                    ( اتکینسون و هیلگارد  ،  1983 )

 

همبستگی                                                                        Correlation

   وقتی روش آزمایشی ممکن نباشد ، برای تعیین اینکه آیا متغیری ( که تحت کنترل آزمایشی نیست ) با متغیر دیگری ارتباط دارد یا نه می توان از روش همبستگی استفاده کرد . شاخص آماری که در روش همبستگی به کار می رود ضریب همبستگی است که آن را با حرف r نشان می دهند . این شاخص بر آوری از رابطه   بین دو متغیر را نشان می دهد . ضریب همبستگی عددی بین 1- و 1+ است . اگر رابطه ای وجود نداشته باشد مقدار آن صفر است . به همان نسبت که مقدار r  از صفر به یک میل می کند میزان رابطه افزایش می یابد . اگر مقدار آن برابر با یک باشد رابطه کاملی وجود دارد . در مواردی که علامت  r   ( + ) باشد می گوییم همبستگی مثبت است و در مواردی که علامت  r  ( - ) باشد ، همبستگی متغیر ها منفی است .

                                                                                   ( نظری ، 1381 )

   در طبیعت حوادث متعددی اتفاق می افتد که بین آنها همبستگی یا رابطه وجود دارد . به عنوان مثال ، میزان بارندگی و عمق رودخانه ها ، وضعیت خورشید و درجه حرارت زمین . در علوم انسانی  ، متغیر های زیادی یافت می شود که بین آنها همبستگی وجود دارد ، از قبیل پیشرفت تحصیلی و هوش ، یادگیری و دقت و نظایر آنها ، ارتباط بین دو یا چند متغیر را همبستگی گویند. همبستگی به دامنه رابطه ای که بین دو متغیر در جامعه وجود دارد اطلاق می شود .             ( دلاور  ، 1378 )

 

همبستگی منفی                                             Negative  correlation

   چنانچه افزایش در یک متغیر با کاهش در متغیر دیگر همراه باشد ، همبستگی بین دو متغیر منفی و معکوس است . به عنوان مثال ، سن و قدرت حافظه دارای همبستگی منفی و معکوس هستند .                                               ( دلاور  ، 1378 )

 

 

همبستگی  مثبت                                              Positive  correlation

   هنگامی که افزایش در یک متغیر با افزایش در متغیر دیگر با کاهش یک متغیر یاکاهش متغیر دیگر همراه باشد ، همبستگی بین دو متغیر مستقیم و مثبت است . مانند همبستگی بین  بهره هوشی و پیشرفت تحصیلی .              

                                                                                       ( دلاور ، 1378 )

 

همکاری ( تعا ون )                                                        Cooperation

   یکی از ویژگیهای رفتاری انسان که از مشخصه های آن مساعدت  و همیاری با افراد دیگر گروه برای دستیابی به هدف یا هدفهای معین است . در بعضی از تحقیقات نشان داده شده است که این ویژگی رفتاری در بعضی از حیوانات ( مثل میمون ) نیز مشاهده می شود .                                                          ( ساعتچی ، 1374 )

 

هنجار اجتماعی                                                            Social  norm

   هنجار ها شیوه های قابل انتظار رفتار جمعی است . آنها راهنماهای آشکاری هستند برای اینکه مردم یک جامعه چگونه باید در شرایط خاص رفتار کنند . به عنوان مثال ، هنگامی که عده ای از مردم در جایی منتظر کاری باشند که به نوبت انجام می شود ، باید صف تشکیل دهند .                                               ( ستوده  ،  1373 )

 

هورمون ها                                                                       Hormones

   ترشحات داخلی غده های درون ریز که ا ز طریق جریان خون در بدن پخش می شوند و بر رفتار اثر می گذارد.                    ( هیلگارد و اتکینسون   ،  1983 )

 

 

 

هوش                                                                             Intelligence

   عامه مردم هوش را توانایی یادگیری ، درک موقعیتهای جدید ، و بر خورد صحیح با موقعیتها می دانند . در بیان روزمره ، شخص با هوش با صفتهایی مانند دقیق ،زیرک ، تیز بین ،برجسته مانند اینها توصیف می شود . بر عکس شخص کم هوش ؛ صفتهایی مانند کند ، دیر آموز ، کودن و … مشخص می گردد.

   بینه  (Binet) و سیمون (Simon) هوش را به عنوان قضاوت ، عقل سلیم ، شعور عملی ، ابتکار ، استعداد ، انطباق خود با موقعیتهای مختلف ، به خوبی قضاوت کردن ، به خوبی درک کردن و به خوبی استدلال کردن تعریف کرده اند.

اما تعریفی که خیلی مورد استفاده قرار می گیرد تعریفی است که وکسلر در 1958 پیشنهاد کرده است . او هوش را به عنوان یک استعداد کلی شخص برای درک جهان خود و برآورده ساختن انتظارات آن تعریف کرده است. بنابراین از نظر وی هوش شامل تواناییهای فرد برای تفکر منطقی ، اقدام هدفمندانه، و برخورد موثر با محیط است . علاوه بر این ، او تاکید کرد که « هوش کلی را نمیتوان با توانایی رفتار هوشمندانه هر اندازه که مفهومی گسترده تعریف شود – معادل دانست ، بلکه باید آن را به عنوان جلوه های آشکار شخصیت به طور کلی تلقی کرد». از نظر وکسلر هوش می تواند اجتماعی ، عملی ، یا انتزاعی باشد و نمی توان آن را از ویژگیهایی مانند پشتکار ، علایق و نیاز به پیشرفت دانست .

   به نظرها مفریز (Humphreys  )   هوش عبارت است از خزانه مهارتهای ذهنی آدمی . به نظر بورینگ ( Boring) هوش چیزی است که به وسیله آزمونهای هوشی اندازه گیری می شود . و به طور کلی این مفاهیم در هوش به گونه آشکار یا به طور ضمنی بیان شده است : 1- تفکر انتزاعی 2- یادگیری از تجربه 3- حل مساله از راه بینش 4- سازگار شدن با موقعیتهای جدید 5- تمرکز و تداوم در به کار انداختن تواناییها برای رسیدن به یک هدف مطلوب                          (شریفی  ،  1376 )

 

هوش ( در نظریه پیاژه )                                                  Intelligence

   هوش در نظریه پیاژه یک اصطلاح پیچیده است ، اما به طور کلی می توان گفت که یک عمل هوشمندانه همواره میل به این دارد که برای بقای ار گانیسم در موقعیتی که در آن قرار دارد شرایط بهینه را فراهم آورد . هوش همواره به سازگاری ارگانیسم با محیطش مر بوط است .                                    ( هرگنهان والسون ، 1993 )

 

هوشبهر                                                IQ( intelligence  quotient)

   در 1904 میلادی ،بینه روان شناس فرانسوی به در خواست دولت فرانسه مأمور شد برای شناسایی کودکان دیر آموز و عقب ماندة ذهنی ابزاری بسازد . او برای انجام دادن این کار ، آزمونی ساخت تا به وسیله آن کودکان بهنجار را از کودکان عقب ماندة ذهنی تفکیک کند . آزمون بینه بر این فرضیه استوار بود که هر فرد دارای یک (سن زمانی ) یا سن واقعی و یک ( سن عقلی ) است . سن عقلی هر فرد با متوسط تواناییهای هوش افراد یک گروه سنی خاص برابر است . برای مثال اگر کودک 6 ساله ای حداکثر از عمدة پاسخ دادن به پرسشهای آزمونی بر آید که بیشتر کودکان 5 ساله قادر به گذراندن آن هستند . در این صورت سن عقلی وی 5 سال است او از این روش جایگاه نسبی افراد را مشخص می کرد .

   ترمن (Terman ) روان شناسی امریکایی برای تعین هوشبهر ، فرمول دیگری را مطرح کرد که به این صورت است

هوشبهر =      100

مثال : کودک 3 ساله ای که یک سال عقب ماندگی دارد هوشبهری برابر 66  خواهد داشت.                                                                         = 100 =    هوشبهر

برای بر طرف کردن اشکال فرمهای قبلی در فرمهای تجدید نظر شدة آزمون استنفورد بینه که یکی در 1960 و دیگری در 1984 ( آخرین فرم ) انتشار یافت روش دیگری به کار گرفته شد . در این آزمون اقتباس از وکسلر ، هوشبهر انحرافی مورد استفاده قرار گرفت . بر اساس هوشبهر انحرافی می توان سطح عملکرد هوشی هر فرد را با گروههای سنی مقایسه کرد . هوشبهر انحرافی نمره ای است که در آن میانگین برابر 100 و انحراف معیار در آزمون و کسلر برابر 15 و در آزمون استنفورد – بینه برابر 16 است . کسانی که در آزمون هوش بیش از دو انحراف معیار پائین تر از میانگین نمره بگیرند ، به عنوان افراد عقب ماندة ذهنی طبقه بندی می شوند. بر عکس کسانی که بیش از دو انحراف معیار بالاتر از میانگین نمره بگیرند به عنوان افراد سر آمد طبقه بندی می شوند . مثلاً هوشبهر یک کودک عقب مانده در آزمون و کسلر پائین تر از 70 است .                                                            

همچنین هوشبهر یک کودک سر آمد در آزمون استنفور د    – بینه  بالاتر  از 132 است .                                                                         

                                                                                 (شریفی ، 1376 )

 

هویت                                                                                  Ide ntity

1- در مطالعه شخصیت ، خود اساسی و مستمر فرد ، مفهوم درونی و ذهنی از خویش به عنوان یک شخص مثل هویت جنسی ، قومی یا گروهی و   …

2- در منطق – رابطه بین دو یا چند جزء ، به گونه ای که هر یک می تواند در یک قیاس صوری جانشین دیگری شود ، بی آنکه ارزش واقعی آن تغییر یابد .

                                                                           ( پور افکاری ، 1373 )

 

هویت جنسی                                                      Gender  identity

   هویت جنسی مفهومی است که شخص به عنوان مرد یا زن از خود پیدا می کند و یکی از عناصر مهم خویشتن او را تشکیل می دهد.

-         نظریه روانکاوی ، در شکل گیری هویت جنسی کودک ، بر نقش عقده های ادیب و الکترا تاکید دارد .

-         نظریه یاد گیری اجتماعی ، در شکل گیری هویت جنسی ،بر نقش تقویت انتخابی و تقلید تاکید دارد .

-         طبق نظریه شناختی ، کودک ابتدا خود را به عنوان پسر یا دختر می شناسد  و بعد سعی می کند رفتار های مناسب جنسی خود را یاد بگیرد و بر آنها مسلط شود .

                                                                                    (گنجی  ، 1379 )

 

هیپو تالاموس                                                            Hypothalamus

   نا حیة کوچکی است که نزدیک پایة مغز قرار دارد . این ناحیه ارتباطات گسترده ای با سایر قسمتهای مغز پیشین و مغز میانی دارد . هیپوتالاموس شامل تعدادی از هسته های مجزا ( دسته أی از نرونها ) است که آسیب به هر یک منجر به ناهنجاریهایی در رفتار های بر انگیخته ( حداقل یک رفتار ) مثل خوردن ، نوشیدن ، تنظیم حرارت ، رفتار جنسی ، مبارزه یا تغییر در سطح فعالیت می شود . هیپوتالاموس با تاثیر گذاری بر غدة هیپوفیز ، ترشح هورمونها را تنظیم می کند .                             ( کالات ، 1989)

 

هیپو کا مپوس                                                             Hippocampus    

   هیپو کامپ داخلی ترین بخش لوب گیجگاهی در جائی است که این لوب ابتدا به سطح زیرین مغز و سپس به طرف بالا تا می خورد و به سطح زیرین بطن جانبی         می رسد . دو هیپو کامپ برای در مان صرع در تعدادی از بیماران بر داشته شده اند . این عمل اثری بر روی حافظه شخص برای اطلاعات انبار شده در مغز قبل از خارج کردن هیپوکامپها ندارد. اما بعد از خارج کردن آنها ، این افراد توانایی بسیار کمی برای ذخیره انواع زبانی و علامتی حافظه هادر حافظه  دراز مدت یا حتی در حافظه کوتاه مدتی که بیش از چند دقیقه طول بکشد دارند . لذا این افراد قادر به بر قراری حافظه های دراز مدت جدید برای آن دسته از انواع اطلاعات نیستند که پایه هوش راتشکیل می دهد .

                                                                                     ( گایتون ، 1991)

   هیپوکامپ بین تالاموس و کرتکس مغزی یعنی نزدیک قسمت پشتی مغز پیشین قرار دارد . دو دسته تارهای اصلی بنام فور نیکس ( طاق ) ( F  ornix) فیمبر ( حاشیه ) Fimbria هیمپوکامپ را به هیپو تا لا موس و ساختارهای دیگر مرتبط می کنند .

                                                                              ( کالات  ،  1989 )

 

هیجان                                                                                  Emotion

   هر ئنوع تجربه ذهنی ، حالت عاطفی یا احساساتی که به طور هشیار و به طور ذهنی تجربه می شود ( مثل عشق ، نفرت ، محبت ، ترس ، اضطراب ) و با تظاهرات عینی      ( مثل پریدگی رنگ ، سرخ شدن چهره و … ) همراه است . وقتی شخص از نظر هیجانی تحریک می شود ، تجربه هایی مثل خوشی ، تهییج ، غم ، ترس و اضطراب و … به او دست می دهد .                                                    ( ساعتچی ، 1374 )

 

 

 

« ی »

 

یاخته عصبی ( سلول عصبی )                                                   Neuron

   یاخته عصبی ، یاخته ای است که مخصوص تبادل اطلاعات است . این یاخته واحد کار کردی اصلی مغز و دستگاه عصبی است .

   یاخته های عصبی حسی از یک نوع یاخته عصبی تشکیل شده اند و در اندامهای گیرندة بدن ( چشم ، گوش ، پوست ، زبان و بینی ) وجود دارند و اطلاعات را به مغز انتقال می دهند . سایر انواع یاخته های عصبی شامل یاخته های عصبی ارتباطی و یاخته های عصبی حرکتی است . یاخته های عصبی ارتباطی یا خته های عصبی حسی را با یاخته های عصبی حرکتی ارتباط می دهند و یاخته های عصبی حرکتی اطلاعات را به غدد و ماهیچه ها می برند . یک یاخته عصبی ، یک یاختة زندة واحد است ، اما به ساختارهای مجزایی تقسیم می شود . دندریت به جسم یاخته خبر می برد . جسم یاخته خود شامل هسته یاخته است . اکسون در انتهای جسم یاخته قرار دارد که به صورت رشته ای نخ مانند است و اطلاعات را به یاختة عصبی دیگر یا یک غده و یا ماهیچه می رساند . یاخته های عصبی از طریق پیوند گاههایی موسوم به سینا پس با هم ار تباط دارند .                                                                        ( برونو  ،  1370 )

 

یاد آوری                                                                                  Recall

   یکی از خصوصیات یاد آوری بازسازی اطلاعات از حافظه است . یاد آوری اغلب در برابر حافظة بازشناسی است که به جای باز سازی به تشخیص و مطابقت اطلاعات موجود در حافظه با اطلاعات جدیدی می پردازد . اهمیت باز سازی اطلاعات برای یاد آوری ، مشکلاتی را در باب مطالعة یاد آوری مطالب ( مثلاً عکسها ) پدید می آورد به طوریکه حتی وقتی فشاری بر روی حافظه نباشد ، بازسازی ضعیف است . این عامل احتمالاً موجب نشده تحقیقات مربوط به یاد آوری به استفاده از نمادهای زبانی قابل باز سازی برای یاد آوری از قبیل حروف ، اعداد ، کلمات ، جملات و داستانها گرایش پیدا کند . مسلم است که مطالب کلامی در تحقیقات یاد آوری نقش تعیین کننده دارد . در آزمایش یاد آوری می توان دو روش اصلی را از یکدیگر تمیز داد :  یا د آوری با نشانه -  یاد آوری آزاد . ( برای اطلاعات بیشتر به یاد آوری با نشانه و آزاد مراجعه نمایید ) .                                                               ( آیسنک  ، 1944)

 

یاد آوری آزاد                                                                Free  recall

   در یاد آوری آزاد نشانه ها وجود ندارند . برای مثال در آزمایش یاد آوری با نشانه ممکن است به فرد ده زوج واژه نشان داده شود . به طوری که در هر زوج ، یکی از واژه ها نشانة واژه دیگری باشد . از سوی دیگر در آزمایش یاد آوری آزاد ممکن است به فرد فقط ده واژه داده شود و از او خواسته شود همة ده واژه را مجدداً بازگو کند . در روش یاد آوری آزاد ، نقش فر آیند های بازیابی به این شکل آشکار نمی شود .                                                                       ( آیسنک      1944)

   یک روش تجربی در پژو هش های حافظه که در آن آزمودنی می تواند اقلامی را که برای حفظ کردن به او داده شده به هر ترتیبی که مایل است به خاطر آورد .

                                                                              ( پور افکاری  1373 )

 

یاد آوری با نشانه                                                           Clued  recall

   در یاد آوری با نشانه ، نشانه یا اشاراتی ( اطلاعاتی که به نحوی با اطلاعات قابل باز سازی ارتباط دارد ). به هنگام یاد آوری در اختیار فرد قرار می گیرد . با تغیر تعداد و ماهیت نشانه هایی که در یاد آوری با نشانه وجود دارد ، می توان نشان داد که احتمال موفقیت در یاد آوری به نتیجة فر آیند های مختلف باز یابی بستگی دارد که ذنجیر وار روی می دهد .                                                            ( آلسینک  ، 1994 )

یاد زودودگی                                                                       Amnesia

   آمنز یا اصطلاحی کلی است که هر نوع نقص یا فقدان موقتی یا دائمی در حافظه را شامل می شود . در نوع روانزاد آن اغلب موارد نقص حافظه به یک رویداد به غایت منفی در زندگی ، مثل فقدان یک عزیز ، مربوط می شود . نوع افراطی و نادر آن گریز F  ugue است که در آن بیماران فراموش می کنند که چه کسی هستند و حتی ممکن است هویت جدیدی برای خود قائل شوند ، نوع شایعتر ، بیماریهای یاد زدودگی هیستر یک گزینشی (   S elective  hysterical  amnesia) است که شخص مبتلا به آن نمی تواند حوادث نا گوار را به خاطر آورد که شایعترین نمونه های آن بیماری یاد زودودگی به سبب جنگ و بیماری یاد زدودگی به سبب جنایت خشونت بار است .

                                                                                 ( آیسنک   ،  1944 )

   زوال همه یا بخشی از خاطرات گذشته . این زوال همیشگی نیست بلکه با رفع یاد زوددگی ، خاطرات فراموش شده دوباره به خاطر می آید . 

                                                                     ( هیلگارد و اتکینسون ، 1983)

 

یاد گیری                                                                            Learning

   یادگیری به طور کلی فعالیتی دگر گون ساز است که افراد را برای مقابله با رویداد ها و سازش با محیط آماده می سازد و در موقعیتهای مختلف و در اکثر سطوح زندگی حیوانی ، از بازتابهای شرطی جانوران پست تا فرایند های پیچیده شناختی افراد آدمی رخ می دهد .

یادگیری در واقع هم ، یک رشته فرایند است و هم فر آورده تجربه ها . و یکی از  مهمترین شیوه های رشد و پیشرفت آدمی به شمار می آید .

                                                                                ( در ویل  ،  1375 )

یاد گیری تغیری دائمی در رفتار است که در نتیجه تجربه و تمرین رخ می دهد . این تغیر قابل استناد به عوامل فیزیو لو ژیکی نظیر خستگی یا مصرف دارو و نیرو های مکانیکی نظیر لغزیدن و همین طور ناشی از رسش « تکامل جسمانی » نمی باشد .

                                                                            ( لطف آبادی  ،  1374 )

 

یاد گیری معنایی                                            Meaningful  learning

   یادگیری معنایی از راه ایجاد ارتباط بین مطالب تازه و مطالب قبلاً آموخته شده ایجاد می شود . یعنی بین مطالب قبلی و جدید نوعی ارتباط بر قرار می گردد . یاد گیری معنایی مستلزم آن است که یاد گیرنده از قبل مفاهیمی را که مفهوم جدید قابل ربط دادن به آن است آموخته باشد . وقتی که مطالب تازه وارد ساخت شناختی می شوند هر یک از آنها در جای مناسب خود و در زیر مطالب جامع و کلی قرار می گیرند . اگر این امر میسر باشد یاد گیری معنا دار صورت می گیرد .      ( سیف  ، 1379 )

1.      احدی ، حسن ؛ جمهری ، فرهاد . روانشناسی رشد . تهران : نشر پردیس ، 1378

2.       احمدی ، علی اصغر ؛ فراهانی ، محمد نقی . روانشناسی عمومی دوره کاردانی تربیت معلم ، چاپ پیک ایران ، 1370

3.      آزاد ، حسین . آسیب شناسی روانی (1) . تهران : نشر آگاه ، 1375 .

4.      آزاد ، حسین ، آسیب شناسی روانی (2) . تهران : نشر پیام نور ، 1375 .

5.      آیسنک ، مایکل (1944) . فر هنگ توصیفی روانشناسی شناختی . (علینقی خرازی و دیگران ، متر جمان )، تهران : نشرنی ، 1379 .

6.      براهنی ، محمد نقی و همکاران .  واژه نامه روانشناسی ، تهران : چاپ نوبهار ، 1370 .

7.      برونو ، فرانک . فرهنگ توصیفی روانشناسی . ( فرزانه طاهری و مهشید یا سایی ، مترجمان )، تهران : نشر طرح نو ، بهار 1370 .

8.      بیا بانگرد ، اسماعیل ؛ مداحی ، محمد ابراهیم و همکاران . راهنمای آماری و تشخیص اختلالات روانی انجمن روانپزشکان امریکا D SMIV . تهران : نشر دانشگاه شاهد ، 1375.

9.      پارسا ، محمد . روانشناسی رشد . 1367

10. حسن پاشا ، شریفی . نظریه کاربرد و آزمونهای هوش و شخصیت . نشر انتشارات علمی ، 1376 .

11. پروین ، لارنس . أی . روانشناسی شخصیت (2) . ( پروین کدیور و جوادی ، متر جمان ) 1374 ، تهران : نشر رسا .

12. پور افکاری ، نصرت ا … فرهنگ جامع روانشناسی و روانپزشکی . تهران ؛ نشر جهاد دانشگاهی ، 1373

13. حسین نسب ، داود ؛ علی اقدام ، اصغر . فرهنگ واژه ها . تبریز : نشر احرار ، 1375

14. در ویل ، لیونور . کاربرد روانشناسی در تدریس . ( محمد پارسا ، مترجم ) ، تهران . انتشارات بعثت ، 1375

15.  دلاور ، علی . احتمالات و آمار کار بردی در روانشناسی و علوم تربیتی . تهران : نشر رشد ، 1378 .

16. دورلند ، ویلیام ( 1956 ) . فرهنگ پزشکی ( انگلیس – فارسی ) . ( محمد هوشمند ویژه ، مترجم ) تهران : نشر ققنوس ، 1372

17. زبان فارسی (3) ، سال سوم نظام جدید آموزش متوسط ، رشته ادبیات و علوم انسانی ، تهران : 1381 .

18. سارا سون ، ایروین جی ؛ سارا سون ، باربارا . روانشناسی مرضی جلد (2) . (بهمن نجاریان و همکاران ، مترجمان ) ، تهران : نشر رشد ، 1378 .

19. ساعتچی ، محمود مشاوره و رواند رمانی ( نظریه ها و راهبرد ها ) . تهران : نشر ویرایش ، 1377.

20. ساعتچی ، محمود روانشناسی کار بردی برای مدیران . تهران : نشر ویرایش ، 1374 .

21. ستوده ، هدایت اله . در آمدی بر روانشناسی اجتماعی . نشر آوای نور ، 1373

22. سیج ، جورج . یادگیری و کنترل حرکتی . ( حسن مرتضوی ، مترجم ) ، تهران : نشر سنبله ، 1378.

23. سیف ، علی اکبر . روانشناسی پرورشی . تهران : موسسه انتشارات آگاه ، 1379 .

24.  سیف ، سوسن و همکاران ، روانشناسی رشد (1) . تهران : نشر سمت ، 1375

25. سیف نراقی ، مریم ؛ نادری ، عزت اله . دانش آموزان استثنایی . تهران : انتشارات امیر کبیر ، 1373

26. سیف نراقی ، مریم ؛ نادری ، عزت اله . روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی ، تهران : نشر ارسباران ، 1380

27. شرفی ، محمد رضا ، مراحل رشد و تحول انسان . نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ، 1368

28. شعاری نژاد ، علی اکبر . فرهنگ علوم رفتاری . تهران : نشر امیر کبیر ، 1364

29. شفیع آبادی ، عبدا… راهنمایی و مشاوره شغلی و حرفه ای ، تهران : نشر رشد ، 1375

30. شولتز ، دوان پی ؛ شولتز ، سیدنی الن ( 1987) . تاریخ روانشناسی نوین       ( علی اکبر سیف و همکاران ) ، تهران : نشر رشد ، 1375.

31. شولتز ، دوان پی ( 1998) . نظریه های شخصیت . ( یحیی سید محمدی ، مترجم )، تهران : نشر ویرایش ، 1379 .

32. فرجی ، ذبیح اله . انگیزش و هیجان و واکنشهای روان تنی . تهران : نشر میترا ، 1375 .

33. فیرس ، أی . جی . روانشناسی بالینی . ( مهرداد فیروز یخت و خشایار بیگی ، مترجمان ) ، تهران : نشر ابجد ، 1374

34. قورچیان ، نادر قلی ؛ فضلی خانی ، منوچهر ؛ موسوی ، سید مختار . نظریه های یادگیری و فرا شناخت در فرایند یاددهی- یادگیری . تهران : نشر تربیت ، 1378 .

35. کارور ، چارلز . اس ؛ شی یر ، مایکل . اف . نظریه های شخصیت . ( احمد رضوانی ، مترجم ) ، نشر آستان قدس ، 1375 .

36. کالات ، جیمز دبیلو (1989 ) . روانشناسی فیزیولوژیک ( ج 1و2 ). ( اسماعیل بیانگرد و همکاران ، مترجمان ) ، مرکز چاپ و نشر دانشگاه شاهد ، 1374 .

37. کرلینجر ، فرد . ان . مبانی پژوهش در علوم رفتاری . ( حسن پاشا شریفی و جعفر نجفی زند ، مترجمان ) ، تهران : نشر آوای نور ، 1376 .

38. کرمی نوری ، رضا ؛ مرادی ، علیرضا . روانشناسی تربیتی دوره کاردانی تربیت معلم چاپ پیک ایران ، 1371.

39. کریمی ، عبدالعظیم . مراحل شکل گیری اخلاق در کودک . تهران : انتشارات تربیت 1373

40. کرین ، ویلیام . سی . پیشگامان روانشناسی رشد . ( فربد فدایی ، مترجم ) ، تهران : نشر اطلاعات ، 1375 .

41. کوپر ، کاری . غلبه بر اضطراب . ( ماشاء اله مدیحی ، مترجم ) ، نشر یاد آوران  ، 1370

42. کیانی ، جمیله ، « رشد اخلاقی در کودکان » مجله پیوند شماره 141 ، 142 ، 143 ، انجمن اولیا و مربیان جمهوری اسلامی ایران ، تابستان 1370

43. گایتون ، آرتور (1991 ) . فیزیو لوژی پزشکی . ( فرج شادان ، مترجم ) ، تهران شرکت سهامی چهر ، 1373

44. گنجی ، حمزه . بهداشت روانی . تهران : نشر ار سباران ، 1379

45. گیج و برلاینز . روانشناس تربیتی . ( حسن لطف آبادی و همکاران ، مترجمان ) ، مشهد : نشر پاژ ، 1374

46. مارشال ریو ، جان (1992 ). انگیزش و هیجان . ( یحیی سید محمدی ، مترجم  ) ، تهران : نشر ویرایش ، 1376

47. ماسن ، پاول هنری و همکاران . رشد و شخصیت کودک . ( مهشید یا سایی ، مترجم ) ، تهران : نشر مرکز ، 1377.

48. محی الدین بناب ، مهدی . روانشناس انگیزش و هیجان . تهران : نشر دانا ، 1374 .

49. منصور ، محمود ؛ دادستان ، پریرخ ؛ راد ، مینا . لغت نامه روانشناسی . 2536 شاهنشاهی

50. منصور ، محمود . روانشناسی ژنتیک . تهران : نشر ترمه ، 1373 .

51. میلانی فر ، بهروز . بهداشت روانی . تهران : نشر قومس ، 1374 .

52. نظری ، محمد علی . مجموعه سوالات کارشناس ارشد روانشناسی عمومی . 1381

53. وندر زندن ، جیمز دبیلو . رو.انشناسی رشد . ( حمزه گنجی ، مترجم ) ، تهران : نشر بعثت ، 1379 .

54. هرگنهان ، بی آر ؛ السون ، میتو . اچ ( 1993 ) . نظریه های یادگیری . ( علی اکبر سیف ، مترجم ) ، تهران : نشر دوران ، 1376 .

هیلگارد و اتکینسون ( 1983 ) . زمینه روانشناسی ج 1و2 . ( محمد نقی براهنی و همکاران ، مترجمان ) ، تهران : نشر رشد ، پاییز 1378 .                            منبع وبلاگ روانشناسی ومشاوره