اصطلاح نامه روانشناسی(س)

ابراهیم محمودزاده

« س »

 


سازگاری                                                                        Adjustment

   اصطلاح سازگاری بیشتر در رابطه با انطباق اجتماعی یا روانشناختی به کار گرفته   می شود که در اینصورت بیشتر جنبه مثبت آن مورد نظر است ، یعنی «سازگاری خوب»وقتی گفته می شود سازگاری فرد خوب است که درگیر فرآیندی غنی و در حال ادامه در جهت تحقق و رشد تواناییهای بالقوه خود می باشد ، نسبت به محیط واکنش نشان می دهد و متقابلاً محیط را تغییرمی دهد و این عمل را به شیوه ای اثر بخش و همراه با سلامت روانی انجام می دهد.              ( ساعتچی  ،  1374)         

 

سازماندهی مفهومی ( سا ختاری)                     Conceptual  organiz

   سازماندهی بهترین شیوه یادگیری مطالب پیچیده و مفصل است . مطالبی که سازمان یافته هستند از مطالبی که پراکنده و نا مرتبط اند سریعتر آموخته می شوند و آسانتر به یاد می آیند.                                                                  ( سیف  ، 1379 )

 

سطح اخلاق پس عرف ( مافوق قرار دادی )

Postconventional  level

   رسیدن به این سطح نشانه ای از رسیدن به اخلاق واقعی است . در این سطح که از 13 سالگی به بعد رخ می دهد ، فرد ضمن احترام به قوانین ممکن است از نا رسایی بعضی از موارد قانونی نیز آگاه شده و در یابد که افراد دیگر ممکن است عقاید و ارزشهای متفاوت و مختلفی داشته باشند . این سطح دو مرحله را در بر می گیرد :

مرحله 5  اخلاق قرار دادی : در این مرحله فرد به این واقعیت پی می برد که قوانین و مقررات نوعی قرار دارد اجتماعی است که هدف عمده آن ، تأمین خواسته های اکثریت و به حداکثر رساندن رفاه اجتماعی است . در حالی که در مرحله چهارم به ندرت اعتبار قانون زیر سوال می رود ، در این مرحله ممکن است صحت و حقانیت بعضی قوانین مورد تردید قرار گیرند.

مرحله 6  پای بندی به اصول و وجدان فردی: در این مرحله که آخرین و عالیترین مرحله رشد اخلاقی است ، فرد بر اساس تعاریفی که از موازین اخلاقی دارد ، شخصاً اصولی را انتخاب کرده و در هر موقعیتی به آنها پایبند است . در این مرحله اگر قانونی با اصول انتخاب شدة فرد مغایرت داشته باشد ، وی از آن پیروی نخواهد کرد.                                                                   (احدی وجمهری، 1378 )

 

سطح اخلاق پیش عرف ( پیش قراردادی )     

                                                                    Preconvetional  Level

در این سطح که از 4 تا 10 سالگی به طول می انجامد ، قضاوت اخلاقی کودکان بیشتر مبتنی بر اجتناب از مجازات یا کسب پاداش است . این سطح شامل دو مرحله است :

مرحله 1- اجتناب از مجازات : در این مرحله کودک برای گریز از مجازات از معیارهای اخلاقی دیگران تبعیت می کندو توجه چندانی به انگیزه عمل فرد ندارد ، بلکه بیشتر به پیامد آن فکر می کند .

مرحله 2  کسب پاداش : در این مرحله اطاعت از مقررات برای رسیدن به پاداش و نوعی سود جویی متقابل ، معیار قضاوت اخلاقی است . کودکان عملی را اخلاقی می دانند که برای آنان فایده داشته باشد .              ( احدی و جمهری ،1378)

 

سطح اخلاق متعارف ( قرار دادی )                     Conventional  level

   در این سطح که از 10 تا 13 سالگی به طول می انجامد افراد علاقمندند که با اعمال خود دیگران را خشنود کنند ، یعنی تحسین آنها را بر انگیزند . در همین سطح آنها گرایش به اطاعت کامل از قوانین دارند . و اطاعت از قوانین لزوماً برای اجتناب از مجازات یا کسب پاداش نیست ، بلکه بیشتر دلیل آن حفظ نظم جامعه است . این سطح شامل دو مرحله به شرح زیر است :

مرحله 3- تحسین و تایید از جانب دیگران : در این مرحله عملی که تایید دیگران را به دنبال داشته باشد از نظر اخلاقی قابل دفاع است . افراد ، بر خلاف سطح پیش عرف ، بد نیست عمل اهمیت می دهند نه پی آمد آن .

مرحله 4- حفظ نظم اجتماعی ، اطاعت از قانون و انجام وظیفه : در این مرحله هر عملی که مطابق با مقررات بوده و مورد تصویب مراجع قدرت باشد از لحاظ اخلاقی قابل قبول است .                               ( احدی وجمهری ، 1378 )

 

سطوح پردازش                                             Levels  of  processing

   محرکهای درونداد ممکن است در سطوح مختلف مورد پردازش قرار گیرد ؛ از تحلیل ویژگیهای حسی گرفته تا پردازش معنایی و مفهومی .

   به عبارت دیگر ؛ نخست جنبه های حسی و ظاهری محرکهای درونداد تحلیل      می شود ، و آنگاه ویژگیهای آوایی ، معنایی و مفهومی آنها در سطوحی که به تدریج عمیقتر می شوند پردازش می شود . تحلیل حسی در ابتدای کار نسبتاً خود به خود و نا آگاهانه صورت می گیرد ، در حالیکه هر چه تحلیلها عمیق تر می شوند . نیاز به توجه بیشتر می شود . مثلاً کسی که به زبان خارجی مسلط نباشد از برنامه رادیویی به آن زبان مطلب چندانی دستگیرش نخواهد شد هر چند که به آسانی می تواند صدایی را بشنود و تشخیص دهد که گوینده زن است ؛ تشخیص تک تک واجها و بخشهای کلمات نیز کار نسبتاً آسانی است ؛ و اگر شخص کوشش بیشتری به خرج دهد چه بسا واژه ها را نیز تک تک بفهمد ، و سر انجام با زحمت بیشتری شاید بتواند اصطلاحات ، جمله ها و معنای کلی آنها را نیز در یابد .

   باز نماییها در حافظه نتیجه این سطوح مختلف تحلیل است ، و لایه های عمیق تر اثرات ماندگار تری در حافظه بر جای می گذارند .     ( آیسنک  ،  1944 )

 

 

سلامت روانی                                                     Mental  health     

   سازگاری کافی یا احساس خوب بودن از دیدگاه روانشناختی و خاصه هنگامی که این نوع سازگاری یا احساس خوب بودن با معیارهای قابل قبول روابط انسانی همخوانی داشته باشد . بعضی از ویژگیهای سلامت روانی عبارتند از : استقلال در حد معقول ، خود اتکایی ، خود هدایتی ( خود فرمانی ) ، توانایی انجام وظایف شغلی یاکار ،توانایی قبول مسئولیت و انجام فعالیتهای مورد نیاز ، ثبات ، پایداری و مداومت در کارها ، توانایی کنار آمدن با دیگران و کار با آنان ، همکاری ، و توانایی برای ابراز دوستی و عشق ، توانایی برای دادو ستد روانی با دیگران و تحمل آنان …

                                                                                  ( ساعتچی  ،  1374 )  

 

سلول                                                                                            Cell

   سلول واحد ساختمانی نباتات و حیوانات . قطر سلول بین 01/0 تا 1/0 میلیمتر بوده و در یک اینچ مکعب نسج ممکن است میلیاردها سلول جای بگیرد . هر سلول حاوی یک جسم پروتو پلاسمیک نسبتاً سفت به نام هسته است که در تمام فعالیتهای سلولی و سیتوپلاسم اطراف خود تاثیر اساسی دارد.                       ( کالات  ، 1989)

 

سلول بدنی ( سوماتیک یا غیر جنسی )                               Bodycell

   موجود بزرگسال دو نوع سلول دارد : سلولهای بدنی و سلولهای زاینده ( جنسی ). سلولهای بدنی که استخوانها ، اعصاب و اعضای بدن را می سازد .

                                                                                ( یا سایی ، 1377 )

 

 

سلول جنسی                                                                        Germcell

   موجود بزرگسال دو نوع سلول دارد : سلولهای بدنی و سلولهای زاینده ( جنسی ) . سلولها ی زاینده که از آن اسپرم و تخمک منشعب می شوند . ( یا سایی ، 1377)

 

سوگیری                                                                         Orientation

   نوعی تمایل نسبت به طرفداری از یک نظریه یا قضیه ، بدون بررسی در مورد درستی یا نادرستی آن. علاقه به بر گرداندن و منحرف ساختن مسیر بحث علمی در یک زمینه خاص به منظور رسیدن به نتایج مطلوب خود . نوعی تمایل یا پیشداوری نسبت به یک موقعیت یا نتیجه گیری . نوعی خطای نمونه گیری در بخش آماری یک تحقیق . یک نمونه « سودار» آن چنان نمونه ای است که نماینده جمعیت اصلی ( که باید در مورد آن استنباطهایی شود ) نمی باشد . هر نوع عامل نظامداردر یک موقعیت تجربی ، که نشان دهنده خطا می باشد . هر نوع ترجیح دادن یک انتخاب یا پاسخ بر انتخابها یا پاسخها دیگر .                                                        ( ساعتچی  ،  1374 )

 

سیستم عصبی خود کار ( خود مختار )  

                                                          Autonomic nervous system

   دستگاه خود مختار ، غده های درو نریزر و ماهیچه های صاف («صاف»نامیدن این ماهیچه ها به سبب منظره میکروسکپی آنهاست ) و از آن جمله قلب ، عروق خونی و پوشش درونی معده و روده را اداره می کند . نام «خود مختار » برای این دستگاه به خاطر این است که بسیاری از فعالیتهای تحت کنترل آن ، به صورت خود مختار یا خود گران انجام می گیرد ، از قبیل گوارش و گردش خون که حتی در خواب یا بیهوشی نیز ادامه دارد. دستگاه عصبی خود مختار دارای دو بخش سمپاتیک و پاراسمپاتیک است که غالباً در جهت متضاد یکدیگر عمل می کنند . حالت بهنجار بدن (بین حد اکثر بر انگیختگی و آرامش نباتی )با حفظ توازن بین این دو دستگاه    بر قرار می شود .                                      (اتکینسون و هیلگارد  ،  1983 )

سیستم عصبی مر کزی                               Central nervous system

   بخش اصلی سیستم عصبی که در داخل محفظه های استخوانی (جمجمه و ستون مهره ها ) قرار دارد و شامل مغز و نخاع می باشد . مخ ، مخچه ،پل مغزی ،بصل النخاع و نخاع شوکی ، اجزای مهم سیستم عصبی مرکزی محسوب می شوند.  

                                                                                    (ساعتچی، 1374)

 

سیستم هورمونی                                                   Hormeney system

   سیستم هورمونی اصولاً با کنترل اعمال مختلف بدن ، کنترل سرعت واکنش های شیمیایی در سلولها یا انتقال مواد از غشاء سلولها یا جنبه های دیگر متابولیسم سلولی از قبیل رشد و ترشح سر و کار دارد . اثر پاره ای از هورمونها طی چند ثانیه بوجود        می آیند . در حالیکه پاره ای دیگر ، چندین روز وقت لازم دارند تا شروع شوند و سپس برای هفته ها ،  ماهها و حتی سالها ادامه می یابند .

هورمون یک ماده شیمیایی است که بوسیله یک سلول یا گروهی از سلولها بداخل مایعات بدن ترشح می شود و یک اثر کنترل کننده فیزیو لوژیک بر روی سایر سلولها ی بدن اعمال می کند.                                  (کرمی نوری و مرادی  ،  1371 )

 

سیلاب                                                                                    Syllable  

   هجا ، سیلاب ، بخشی از گفتار مرکب از یک حرف صدادار یا پیوسته که به تنهایی یا همراه با چند حرف بیصدا ادا می شود.                          ( پور افکاری ، 1373 )

منبع وبلاگ روانشناسی ومشاوره