روانشناسی علم زندگی

زندگی باید کرد، گاه با یک گل سرخ، گاه با یک دل تنگ... گاه باید رویید در پس این باران... گاه باید خندید بر غمی بی پایان... زندگی باوری می خواهد، آن هم از جنس امید... که اگر سختی راه به تو یک سیلی زد! یک امید قلبی به تو گوید که خدا هست هنوز..
 
اصطلاح نامه روانشناسی(د،ذ)
ساعت ٩:٤٤ ‎ق.ظ روز شنبه ۱٦ آذر ۱۳٩٢ : توسط : آسمان ها

اصطلاح نامه روانشناسی(د،ذ)

ابراهیم محمودزاده


داروی ضد اضطراب                                           Antianxiety   drug

     داروی کند کننده دستگاه عصبی مرکزی که موجب کاهش تنش می شود . کمی خواب آلودگی ایجاد می کند ولی نه به میزان زیاد . والیوم و لیبرلوم دو نمونه از این داروها هستند . به این دارو ها آرامبخش نیز گفته می شود .

                                                                (اتکینسون و هیلگارد ، 1983)

 

داروهای ضد افسردگی             Antidepressant , Antidepressive

    داروهایی که مصرف آنها موجب تغیر خلق افراد افسرده در جهت احساس شادمانی بیشتر می شود . چنین اثری احتمالاً ناشی از فدرت این داروها در افزایش انتقال     دهنده های عصبی از نوع نوراپی نفرین ، سروتو نین ، یا هر دو است از نمونه این داروها ایمی پرامین و ایزوکار بو کسازید می باشد .       

                                                          (اتکینسون و هیلگارد ، 1983)

 

درمانگر                                                                               Therapist

   یک فرد متخصصی است که آموزشهای لازم روان درمانی را گذرانده که عبارتند از روان شناسان ، روانپزشکان ، مشاوران .

روان درمانی یک درمان حرفه أی است که به وسیله یک فرد متخصص که آموزش های لازم را گذرانده است ارائه می شود . روان شناسی و روان پزشکی در حوزه مهم برای آموزش متخصصان روان درمانی است . علاوه بر روان شناسان در روانپزشکان افراد متخصص دیگر از قبیل مدد کاران اجتماعی روانپزشکی ، پرستاران روان پزشکی مشاوران نیز به خدمات روان درمانی کمک می رسانند .           ( نظری ، 1381)

 

در مانهای زیستی                                             Biological  therapies

   در رویکرد زیستی در درمان رفتار نابهنجار ، فرض بر این است که اختلالات روانی در اثر بد کارکردی بیو شمیایی و فیزیو لو ژیک مغز ایجاد می شوند ، درمانهای زیستی شامل درمان با تشنج مغزی ( Ect  ) ، جراحی روانی و استفاده از داروها برای تغیر رفتار است . ثابت شده که از این میان موفقیت دارو درمانی بیشتر است . داروهای کاهش دهندة اضطراب یا ضد اضطراب ها به منظور کاستن از اضطراب شدید و کمک به افراد در کنار آمدن با بحرانهای زندگی به کار می روند . این داروها به خانواده ا ی تحت عنوان بنز و دیاز پین ها تعلق دارند و اغلب آرامبخش ها نامیده     می شوند . دارو هایی که نشانه های اسکیز فرنی را کاهش می دهند ، داروهای       ضد روان پرشیی ( ضد جنون ) نام دارند و از خانواده فنو تیازین ها هستند . داروهایی که خلق افسرده را بالا می برند داروهای ضد افسردگی نام دارند و شامل دو گروه عمده می باشند. 1- مهار کننده های منو آمینو اکسید از ( یا مهار کننده های MAO) و 2- ضد افسردگی های سه حلقه ای . کربنات لیتیوم در درمان اختلالات شیدایی  – افسردگی موثر بوده است . در درمان با تشنج برقی ( E CT) ، یک جریان الکتریکی به مغز وصل می شود که ایجاد تشنج می کند و نشانه های افسردگی شدید را کاهش می دهد . این روش الکترو شوک درمانی نیز نامیده شده است . هنوز معلوم نیست که مکانیسم اثر ECT چگونه است ، ولی این روشن شده است که بر اثر حمله تشنجی مغز ، مقدار زیادی از چند انتقال دهندة عصبی آزاد می شوند که نور اپی نفرین و سروتونین از آن جمله است .                                          ( نظری ، 1381)

 

درمان مراجع مدار                                  Client – Center Therapy

یکی از در  ما نگران انسان گرایی بسیار مشهور ، کامل راجرز (1980 ، 1988) ،    روش درمانی خاصی پیشهاد کرده است که در آن ، افراد تشویق می شوند تا توانییهای بالقوه خود را کشف کنند و با دیگران روابط صحیح بر قرار سازند ، دیدگاه راجرز تحت عنوان درمان مراجع مدار یا درمان متمرکز بر مراجع نامیده شده است .         برای راجرز خیلی اهمیت داشت که به جای کلمه بیمار ، کلمه مراجع را به کار ببرد . به نظر او ، کلمه بیمار ، بیانگر اختلالات شدید جسمی یا روانی است که شخص را از مسئولیتها و تواناییهای خود محروم می کند . وقتی این فرد را به عنوان مراجع           می پذیریم در واقع قبول می کنیم که او مسئولیت درمان را بر عهده دارد و رابطه بین درمانگر و مراجع یک رابطه برابری است . درمان مراجع مدار ، مثل روان کاوی ، تعمق درافکار و احساسات را تشویق می کند تا علتهای رفتار بهتر درک شود . با این همه ، شاگردان راجرز ، بر اهمیت تجربه های هیجانی بیشتر تاکید دارند . مراجعان بایدکشف کنند که کدام شیوه های عمل و تفکر نا ساز گار است ، در حالی که درمانگر به وجود آوردن جوی است که در آن مراجع می تواند آزادانه افکار و احساسات مهم خود را کشف کند و از این طریق بهداشت روانی خود را ثابت نگهدارد. رویکرد رمانی کارل راجرز ( 1980- 1988) که موضوع روان شناسی را دنیای تجربه بلا فصل مراجع می داند که باید از دیدگاه مراجع بررسی شوند . در نظام

راجرزی کار اصلی در مانگر ایجاد فرصت برای فرد جهت دستیابی به شناختی تازه از دنیای ذهنی خود و رسیدن به خود شکوفایی است .

                                                                                     ( سارا سون  ، 1378 )

 

درون داد . برون داد .                                  In put / out put ( I/o )

 اصطلا حی که در نظر یه های شناختی مختلف ( مثل پر دازش اطلا عات ) برای عرضه اطلا عات به کسی ( درون داد ) رفتار آن شخص ( برون داد ) و رابطه بین آنها مورد استفاده قرار می گیرد . روانشناسان شناختی در مورد رابطه درون داد / برون داد تقریباً به همانگونه صحبت می کنند که رفتار گرا ها در مورد روابط محرک    – پاسخ  فرق عمده آن ها این است که رفتار گراها تر جیح می دهند ، محرکها و  پاسخها را بطور عینی و عملیاتی تعریف کنند . شناخت گرا ها درون داد/ برون داد را بر حسب نمادها ، ساختار ها و نظایر آن .                           ( پور افکاری ،1373 )

 

درون سازی  برون سازی ( از دیدگاه پیاژه )

Assimilation -Accommodation

   درون سازی عبارتست از تلاش شخص در جهت سازگار کردن محیط با ساختهای موجود ارگانیسم از طریق همسان کردن آن با خود یعنی کودک شیء یا مفهوم    جدید ی را بر حسب مفاهیم یا اعمالی که تا کنون اکتساب کرده تعبیر و تفسیر       می کند . مثلاً وقتی دختر بچه ا ی  ساله، شیء متحرکی را در آسمان می بیند آن را با مفهومی که خود درباره پرنده دارد همسان می کند . روزی ، هلی کوپتر اسباب بازی را در حال پرواز با لای سرش می بیند که سر و صدای زیادی به راه می اندازد و        می کوشد آن را با مفهومی که از پرنده دارد همسان کند ولی صدا ، اندازه ، و شکل هلی کوپتر با مفهومی که او از پرنده در ذهن دارد جو ر نیست از این دو عمل درون سازی ، امکانپذیر نخواهند بود.

   پیاژه معتقد بود که فر آیند مکملی جود دارد به نام برونسازی که عبارتست از گرایش شخص به تغییر در برابر آنچه محیط اقتضا می کند به این معنا که شخص اعمال و مفاهیم را تغییرمی دهد تا آن را با موقعیتها ، اشیا ءیا اطلاعات جدید ساز گار کند . آن دختر ساله تشخیص می دهد که برای این شی ء جدید یعنی هلی کوپتر که نمی تواند آن را با مفهومی که از پرنده دارد همسان کند نیاز به رده بندی جدیدی دارد . اگر از والدینش کند آنها کلمه جدیدی به او خواهند آموخت و تفاوتهای بین پرنده و هلی کوپتر را برایش توضیح می دهند . و این کودک فر صت می دهد تا      رده بندی جدیدی را بیا فریند .                                   (یا سایی   1377 )                                                            

 

درونگرا                                                                                Introvert

   یونگ معتقد بود که مردم در یکی از دو دسته قرار می گیرند . افراد درون گرا و افراد برون گرا . یک فرد درون گرا میل دارد ، اغلب تنها باشد ، طوری رفتار کند که کمرو به نظر می رسد و فعالیتهای فردی را به فعالیتهای که مستلزم تعامل اجتماعی است ترجیح می دهد . این قبیل افراد هنگامی که در زندگی خود با عوامل فشار روانی مواجه شوند ، گرایش پیدا می کنند که به درون خود فرو روند .

                                                              ( کارور و شی یر  ،   1375 )

 

دستگاه عصبی                                            Nervous   system        دستگاه عصبی شبکه ارتباطی بدن است .این دستگاه از میلیونها یافته عصبی تشکیل شده که با هماهنگی با هم کارمیکنند تا تمام کارکرد های هماهنگ رفتار را امکانپذیر کنند. یکی از دو بخش اصلی دستگاه عصبی مر کزی است که شامل دو ساختار        فر عی نخاع شوکی و مغز است . نخاع شوکی چندین کارکرد دارد : 1- اطلاعات را از عصبهای حسی به مغزمی رساند 2- اطلاعات را از عصبهای حرکتی به ماهیچه ها می برد 3- واسطه بین قوسهای باز تاب است. 4- کاکرد های خودکار بدن را تنظیم می کند . اگر بخواهیم کلی تر بگوییم ، مغز دستگاه کنترل مر کزی است و هشیاری را ممکن می کند ، بخش اصلی دیگر دستگاه عصبی، دستگاه اعصاب پیرامونی است که از دو دستگاه فر عی تشکیل شده است . دستگاه عصبی خودکار ، دستگاه اعصاب تنی ؛ دستگاه اعصاب خودکار همه کار کرد های غیر ارادی بدن مانند ضربان قلب و گوارش را کنترل می کند . و دستگاه اعصاب تنی شامل اندامهای حسی است که آگاهی از دنیای بیرونی را ممکن می کند. این دستگاه شامل اعصاب حرکتی نیز     می شود که حرکات ارادی بدن را ممکن می کند .           

                                                                                    ( برونو ، 1370 )      

 

دوره نوزادی( شیر خوارگی)                                             Babyhood

این دوره که 2 سال اول زندگی بعد از تولد را شامل می شود ، دوره ای است که     شیر خوارگان دنیا را مستقیما ً از طریق حواس خود تجربه می کنند ، آنان چیزی در باره ایده ها یا منطق نمی دا نند ، آنان به سادگی لذت و درد را می آزمایند . با این وجود کودکان ، فعال و کنجکاو هستند و چیز های زیادی را می آموزند . آنان پیوسته می کوشند هر چیز را که می توانند لمس کنند و این چنین درباره گرما ، سرما ، سختی ، نرمی  و دیگر کیفیات اشیا می آموزند . افزون بر این ، کودکان آغاز به کسب زبان می کنند و این کار را تقریباً به طور کامل به تنهایی انجام می دهند .

                                                                                 ( آلسینک ، 1944)  

 

دندریتها                                                                              Dendrites

دندریتها نازکند ، تار های شاخه ، شاخه زیادی دارند که هر چه از جسم یافته ای دورتر می شوند باریکتر نیز می شوند . سطح دندریت به پیوند های اختصاص منتهی می شود که از طریق آنها اطلا عات را از نرونهای دیگر در یافت می کنند بنابر این هر چه سطح دندریت بیشتر باشد مقدار اطلا عاتی که در یافت می کند                        بیشتر است .                                                                ( کالات ، 1989 )

 

 

 

دو سو گرایی                                                                Ambivalence

   دو سو گرایی عبا رتست از تمایل در یافت یک پدیده روانی تحت دو زاویه متضاد ، اثبات و نفی متوالی یک امر بیان دو احساس متضاد در آن واحد .

                                                                                      ( منصور ، 2536 )

 

دو قلو های دو تخمکی

 Fratarnal twins/      Hetero zygotic twins /Dizygotc twins /

   به همزادانی اطلاق می شود که از دو اووم یا اوول بارور شده به وجود آمده اند و مشخصات ارشی آنها مانند دو قلو های همسان یکسان نیست و جنس آنها نیز            بر خلاف دو قلو های همسان که با یستی از یک نوع باشند گاهی با یکدیگر فرق دارند .                                                                ( حسینی نسب  ، 1375 )

 

دو قلو های همسان   ( تک تخمی )                Homozygotic  twins /

Monvular  tmins/

Monozygotic  twins /

Enzygotic  twins.

   دو قلو های همسان خواهران و برادرانی هستند که اصل آنان از یک تخم است به همین دلیل ساختمان ژنتیکی همسانی دارند ، دو قلو های همسان ساختمان ژنتیکی همسانی دارند . برای محققی که می خواهد تعامل بین وراثت و محیط را بررسی کند حائز اهمیت اند . شماری از مطالعات شامل بر نا مه أی تحقیقی بوده است که در آن دو قلو های همسانی که در دوران شیر خوارگی از هم جدا شده اند در بزرگسالی مورد مطالعه قرار گرفتند از آنجا که در خانه های جدا از هم بزرگ شده بودند از لحاظ ارشی به هم شباهتهای داشتند ولی درون دادهای محیطی آنان متفاوت بود . و محیط عامل اصلی این تفاوت است . مطالعاتی که نشان داده اند که محیط تنها عاملی نیست که در رشد تا ثیر مهمی دارد . و راثت یکی از عوامل مهم است و تا ثیر بسیاری بر هوش دارد .                                                                ( برونو  ، 1370 )

 

درمانهای زیستی                                                Biological  terapies

   در رویکرد زیستی در درمان رفتار نا بهنجار ، فرض بر این است که اختلالات روانی در اثر بد کارکرد ی بیو شمیایی و فیزیو لوژیک مغز ایجاد می شوند. در مانهای زیستی شامل درمان با تشنج برقی( E CT) ، جراحی روانی و استفاده از داروها برای تغیر رفتار است . ثابت شده که از این میان ، موفقیت دارو درمانی بیشتر است . * داروهای کاهش دهنده اضطراب یاضد اضطراب ها به منظور کاستن از اضطراب شدید و کمک به افراد در کنار آمدن با بحرانهای زندگی به کار می روند . این      دارو ها به خانواده ای تحت عنوان بنزود یا زپین ها را تعلق دارند و اغلب آرامبخش ها نامیده می شوند . * دارو هایی که نشانه های اسکیز و فر نی را کاهش می دهند ،       دارو های ضد روان پریشی ( ضد جنون ) نام دارند و از خانواده فنو تیا زین ها هستند . *دارو هایی که خلق افسرده را بالامی برند ، دارو های ضد افسردگی نام دارند و شامل دو گروه عمده می باشند : 1- مهار کننده های منو آمینوا کسیدا ز (یا مهار کننده های MAO) و 2- ضد افسردگی های سه حلقه ای .  کربنات لیتیوم در درمان اختلا لات شیدایی – افسردگی مؤ ثر بوده است . * در درمان با تشنج برقی (E CT) ، یک جریان الکتریکی به مغز وصل می شود که ایجاد تشنج می کند و نشانه های افسردگی شدید را کاهش می دهد . این روش الکترو شوک درمانی نیز نامیده شده است .* *هنوز معلوم نیست که مکانیسم اثر E CT چگونه است ، ولی این روشن شده است که بر اثر حمله تشنجی مغز ، مقدار زیادی از چند انتقال دهنده عصبی آزاد می شوند که نور اپی نفرین و سر و تونین از آن جمله است .                  ( نظری  ، 1381)

 

 

دوره جنینی                                                                  Fetal  period

   سومین دوره رشد پیش از تولد دوران جنینی است که از پایان ماه دوم تا تولد ادامه دارد . در این مدت دستگاههای مختلف بدن که از دوران قبل ناقص مانده است به طور کامل رشد و شروع به کار می کنند. تا تقریباً هشت هفته و نیم ، جنین موجود منفعلی است که به طور ساکن در مایع آمینوتیک غوطه ور است ، ولی از این به بعد می تواند به تحریکاتی که به او وارد می شود ( مثل لمس کردن ) واکنش نشان دهد.

در اواخر هفته هشتم دستگاه تولید مثل شروع به رشد می کند . غدد جنسی (تخمدانها و بیضه ها ) در هر دو جنس به صورت یک زوج توده بافتی ظاهر می شود.

در این مرحله پلکها و ناخنها شکل می گیرند ، جنسیت جنین به سادگی قابل تشخیص است، بیشتر شبیه انسان می شود و روی سر و بدن موهایی پدیدار می شود . پرز های چشایی روی زبان ظاهر می شوند .

   به ازای هر هفته ا ی که جنین در داخل رحم مادر می ماند احتمال زنده ماندن و رشد طبیعی او بیشتر می شود. همچنان که ماهیچه ها رشد می کنند توانایی گریه گرسنگی و انعکاس مکیدن در او ایجاد می شود . و هوشیاری ذهنی و رشد ادراکی و حرکتی او افزایش می یابد. هنگامی که وزن جنین به 6/1 کیلو گرم می رسد احتمال رشد موفقیت آمیز او بعد از تولد افزایش قابل توجهی می یابد ؛ کودکی که دست کم با وزن 2/2 کیلو گرم متولد شود، احتمالاً نیازی ندارد که در دستگاه مخصوص کودکان زود رس نگهداری شود .                                         

                                                                    ( ماسن و همکاران  ،  1377)

 

دوره رویان                                                     Embryonic  period

   دوره دوم رشد پیش از تولد در طی سومین تا هشتمین هفته به طول می انجامد و «دوره رویانی » خوانده می شود، مشخصه این دوره تفکیک سلولی است ، ضمن اینکه اندامها شروع به رشد می کنند.

همینکه تخمک در حال رشد توانست در خانه جدید ش ساکن شود ، رشد تسریع     می شود . تودة درون سلولی آن ، که رویان قابل تشخیص خواهد شد شروع به تفکیک خود به صورت سه لایه مجزا می کند: الف ) لایه خارجی ( اکتودرم ) ، که لایه خارجی پوست ، مو ، ناخن ، قسمتهایی از دندان، غدد پوستی ، سلولهای حسی ، و سیستم اعصاب ا ز آن ناشی می شود . ب) لایه میانی (فرودرم ) ، که لایه درونی پوست ، ماهیچه ها ، استخوانها ، و دستگاه گردش خون و دفع را ایجاد می کند . پ) لایه درونی (آندودرم ) ، که از آن آستر مجرای روده ای شیپور استاش ، نای ، نایژه ، ششها ، کبد ، لوزالمعده ، غدد بزاقی ، غدد تیرو ئید ، و غده تیموس به وجود می آید .

ضمن اینکه توده درون سلولی به شکل رویان قابل تشخیص در می آید ، لایه های خارجی سلولها و غشای جنینی به نامهای «کوریون »و «آمنیون » ایجاد می کنند . اینها به علاوة غشای سومی که از دیواره رحم مادر منشعب می شود از دیواره رحم گسترش می یابند و جنین در حال رشد را در میان می گذارند . آنها کیسه ای پر از مایع آبکون تشکیل می دهند که حایلی است برای محافظت از رویان در مقابل      ضربه هایی که احتمالاً به مادر وارد می شود .    ( ماسن و همکاران  ، 1377)

 

دوره زیگوت                                                               Zygot  period

   این دوره تقریباً چهارده روز ، یعنی از زمان بار ور شدن تخم تا استقرار یافتن در دیواره رحم طول می کشد . تخم  بارور یا زیگوت در مسیر حرکت خود به طرف رحم ابتدا به دو ، چهار ، هشت و سپس به یک توده سلولی به نام مورولا MORULA)) تبدیل می شود . این توده سلولی را هنگامی که وارد رحم گردیده و به دیواره آن متصل شده بلاستو سیتز (( blastocysts  می نامند . مرحله با روری از شروع رسیدن تخمک تا استقرار در رحم عبارت است از : تشکیل زیگوت ؛ تشکیل مورولا که دو تا سه روز طول می کشد ؛ تشکیل بلا ستو سیتها که چهار تا پنج روز

 

است و اتصال بلاستو سیت به دیواره رحم که پنج تا شش روز است .

                                                                              ( سیف و هماران ، 1375) 

 

ذهن                                                                      mind / mentality

   به عقیده (کارت ذهن غیر مادی قادر به تفکر و هشیاری است و در نتیجه دانش     مر بوط به جهان خارج را برای ما فراهم می کند . ذهن هیچ یک از خصایص ماده را ندارد.

   مهمترین ویژگی ذهن استعلال تفکر آن است و این امر آنرا از جهان ماده جدا        می کند این جوهر تفکر فاقد جسم است و فضایی را اشغال نمی کند .

   از آنجا که ذهن دارای درک و اراده است باید به گونه ا ی در بدن اثر بگذارد و از آن اثر بپذیرد . برای مثال ، هنگامی که ذهن تصمیم می گیرد از نقطه ای به نقطه دیگر حرکت کند ، این تصمیم به وسیله اعصاب و عضلات بدن به مرحله اجرا در می آید . مثلاً هنگامی که بدن بر اثر نور یا گرما تحریک می شود ذهن این داده های حسی را شنا سایی و تفسیر کرده . پاسخ مناسب را تعین می کند .         ( سیف  ، 1375 )

منبع روانشناسی ومشاوره